Theo Hiệp hội lương thực Việt Nam (VFA), xuất khẩu gạo trong tháng 4-2014 chỉ đạt trên 630.000 tấn, không đạt được kế hoạch đề ra là 700.000 tấn và thấp hơn cả tháng 3.

Như vậy, khối lượng xuất khẩu gạo 4 tháng đầu năm đạt hơn 2 triệu tấn, với giá trị đạt 931 triệu USD, giảm 6,9% về lượng và 4,7% về giá trị so với cùng kỳ năm 2013. Tuy nhiên, giá gạo xuất khẩu lại có xu hướng tăng, tính bình quân trong tháng 3 đạt 460,3 USD/tấn, tăng 3,7% so với cùng kỳ năm 2013.

Theo phân tích của Hiệp hội lương thực Việt Nam (VFA), nguyên nhân là do giao hàng đến hầu hết các thị trường (trừ Trung Quốc tăng 51%) đều sút giảm mạnh, nhất là châu Phi, nhưng không bù đắp được sút giảm nơi khác.

Thị trường xuất khẩu trong tháng 4 chủ yếu là Trung Quốc, chiếm 60%, còn lại là các thị trường khác. Chất lượng gạo xuất khẩu trong tháng 4, đứng đầu là gạo trung bình 15% tấm, chiếm 30,85%; kế tiếp là gạo 5% tấm chiếm 25,70%, thứ ba là gạo thơm chiếm 25,23%, thứ 4 là nếp chiếm 8,83% và thứ 5 là gạo cấp thấp 25% tấm chiếm 6,06%. 

Giá gạo xuất khẩu giao dịch trong tháng 4 tăng nhẹ so với tháng 3 và biến động trong khoảng 385-395 loại 5% tấm, do giá trong nước ổn định với thực hiện mua tạm trữ 1 triệu tấn qui gạo vụ Đông Xuân.

Trong tháng 5, VFA dự báo gạo Việt Nam vẫn là nước chịu áp lực lớn nhất từ sự cạnh tranh của Thái Lan, nhất là đối với các loại gạo trắng cùng loại và cả loại gạo đồ mới bắt đầu phát triển. Riêng gạo thơm và nếp đã tạo được một thế đứng trên thị trường với sản lượng và thị phần ngày càng tăng.

Điểm sáng hiện nay là còn giữ được thị trường Philippines với số lượng trúng thầu 800 ngàn tấn vừa qua, mặc du chỉ giao hàng 200 ngàn tấn tháng từ tháng 5-8/2014 nhưng đã góp phần tiêu thụ lúa gạo mua tạm trữ vụ Đông Xuân và thu hoạch vụ Hè Thu tới, giữ ổn định giá lúa gạo trong nước, giảm bớt áp lực ép giá từ thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên thị trường này cũng đang bị áp lực cạnh tranh rất lớn từ Thái Lan do nước này đang thúc đẩy thương mại gạo với chính phủ với Philippines để giải quyết tồn kho.

Hiện nay, Trung Quốc đã trở thành thị trường gạo lớn nhất của Việt Nam trong 2 năm qua và sẽ tiếp tục đứng đầu trong thời gian tới do nhu cầu ngày càng tăng và lợi thế thị trường gần, vận chuyển thuận lợi, đặc biệt là xuất khẩu qua biên giới, bù đắp sự sút giảm từ các thị trường khác do cạnh tranh của Thái Lan.

Xuất khẩu qua biên giới Trung Quốc đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc tiêu thụ lúa gạo hàng hóa trong nước. VFA dự báo, giá gạo xuất khẩu sang thị trường này sẽ ổn định trong tháng 5 và ngay cả tháng 6, trước khi sút giảm do kết hợp nhu cầu yếu từ Trung Quốc khi nước này bắt đầu thu hoạch và thu hoạch vụ Hè Thu trong nước từ tháng 7, làm tăng áp lực giảm giá.

Căn cứ tình hình thị trường, sản lượng gạo hàng hóa và khả năng giao hàng, dự kiến kế hoạch xuất khẩu trong năm 2014 là 6,2 triệu tấn (chưa tính xuất khẩu qua biên giới Trung Quốc) trong đó, quí 1 xuất khẩu 1,219 triệu tấn; quí 2 xuất khẩu 1,800 triệu tấn, quí 3 xuất khẩu 1,800 triệu tấn và quí 4 là 1,400 triệu tấn.

 Nguồn: NNVN