Nhiều hộ nuôi cá tra trên địa bàn huyện Châu Thành cho biết, cá tra nguyên liệu loại 1 giữ giá ở mức 20.000 – 21.000 đồng/kg, tăng 2.000 đồng/kg; giảm khoảng 8.000 – 9.000 đồng/kg so với thời điểm tháng 2/2019. Với mức giá này dưới mức giá thành sản xuất của nông dân khoảng 3.000 đồng/kg.
Nguyên nhân khiến giá cá tra nguyên liệu giảm mạnh do ảnh hưởng từ thị trường xuất khẩu. Bên cạnh đó, một số hộ nuôi không có hợp đồng liên kết tiêu thụ với nhà máy chế biến thủy sản nên vấn đề đầu ra gặp nhiều khó khăn.
Hiện Trung Quốc là thị trường xuất khẩu cá tra lớn nhất của Việt Nam, để hạn chế rủi ro sau khi Trung Quốc giảm giá nhân dân tệ (CNY), và thay đổi phương thức mua bán từ biên mậu sang chính ngạch với nhiều hàng rào kỹ thuật, các doanh nghiệp chế biến cá tra xuất khẩu cần chuyển sang tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới.
Để ngành cá tra thay đổi mạnh mẽ theo Phó chủ tịch Hiệp hội Cá tra Việt Nam Võ Hùng Dũng trước hết cần phải giảm sản lượng xuất khẩu. Nguồn cung cá tra trong nước quá nhiều. Khi nguồn cung giảm, giá cả cải thiện. Dù giá cá hiện đang phục hồi nhưng người nuôi vẫn còn lỗ. Do đó, nông dân, doanh nghiệp nuôi cá nên thận trọng khi gia tăng sản lượng vì thị trường Trung Quốc dẫn đầu đang gặp khó khăn, nhất là sau khi CNY giảm giá mạnh.
Trong khi đó, các thị trường lớn khác như châu Âu, Mỹ tăng trưởng không ổn định. Các thị trường Đông Nam Á tăng trưởng khá hơn nhưng rất khó thay thế được thị trường Trung Quốc.
Tuy nhiên, doanh nghiệp đã quen bài toán thị trường rồi. Khi thị trường Mỹ suy yếu, doanh nghiệp tìm cách đưa sản phẩm sang Trung Quốc. Tương tự, khi thị trường châu Âu suy yếu, doanh nghiệp sẽ bán sang Mỹ. Trong thời điểm hiện nay, nhiều doanh nghiệp bắt đầu quan tâm tìm kiếm khách hàng tại thị trường Nhật Bản vốn khó tính.
Nếu sản lượng xuất khẩu tiếp tục giảm mạnh ở thị trường Trung Quốc, chắc chắn sẽ có đột phá vào thị trường Đông Nam Á, Nhật Bản. Việc tìm kiếm thị trường mới là điều bắt buộc phải làm nhưng phải trên cơ sở giảm sản lượng lại.
Đối với thị trường nội địa, dường như các doanh nghiệp chế biến cá tra vẫn đang bỏ ngỏ. Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội cá tra, đúng là có nghịch lý 100 triệu dân không đi bán, trong khi mình đi bán những thị trường vài chục triệu dân. Tuy nhiên, có nguyên nhân là hệ thống chế biến, logistics của các doanh nghiệp sản xuất chế biến cá tra lâu nay được đầu tư chuyên phục vụ chế biến xuất khẩu rồi, nếu tách ra một nhánh làm thị trường trong nước phải tính lại bài toán hiệu quả chi phí.
Cho đến nay, sản lượng tiêu thụ nội địa chưa nhiều, rủi ro lớn mà phải tổ chức riêng một bộ máy chắc chắn chi phí bị đẩy lên rất cao, các doanh nghiệp không dám mạo hiểm. Trong khi đó, các ao nuôi cá tra đều với số lượng cực lớn, trị giá vài chục tỉ đồng, nếu thu hoạch vài tấn để phục vụ trong nước là bài toán không hiệu quả.
Để ngành cá tra Việt Nam không còn cảnh đổ xô nuôi khi giá cá lên, hậu quả là nguồn cung tăng mạnh, giá giảm theo. Các doanh nghiệp thủy sản phải liên kết với nhau, cơ quan quản lý nhà nước cũng nên xây dựng đơn vị chuyên về thị trường nội địa xem gỡ khó khăn từ đâu, tiếp xúc những kênh bán trong nước như những nhà cung cấp cho chợ Bình Điền, những nhà cung cấp cho suất ăn khu công nghiệp ra sao...
Nếu tập trung đầu tư khai thác thị trường nội địa, quan tâm xây dựng thương hiệu và kiên nhẫn sẽ thành công. Chẳng hạn tại Đồng Tháp, khi xuất khẩu gặp khó, nhiều nhà máy chế biến xuất khẩu ở Sa Đéc vắng hoe, trong khi doanh nghiệp chuyên bán ở thị trường nội địa vẫn tấp nập.
Để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường nội địa, tháng 10/2019 tới Hiệp hội sẽ phối hợp với tỉnh Đồng Tháp tổ chức lễ hội cá tra ở huyện Hồng Ngự. Một là giới thiệu với thị trường trong nước, khác hẳn với hội chợ, hội chợ quốc tế để phục vụ cho xuất khẩu. Hai là khách tham quan sẽ đi đến vùng nuôi, truyền tải hình ảnh khu vực nuôi cho trong nước và thế giới hiểu về hình ảnh cá tra Việt Nam.
Việc tham quan vùng nuôi cũng gây "sức ép" cho người nuôi phải cải thiện chất lượng, tạo hình ảnh tốt. Lâu nay chúng ta chú ý hội chợ phục vụ cho xuất khẩu, còn xúc tiến cho thị trường trong nước chưa có.
Có thể tổ chức những lễ hội như vậy hằng năm, hoặc hai năm một lần để khách hàng, bà con trong nước đến, rồi thông qua truyền thông để giới thiệu. Nếu doanh nghiệp vướng chính sách gì sẽ kiến nghị Chính phủ tháo gỡ.
Nguồn: VITIC/Tin tức nông nghiệp, Báo tuổi trẻ