Theo quyết định của Bộ Nông nghiệp Mỹ, từ ngày 6.10 Việt Nam sẽ được xuất khẩu thêm hai loại trái câysang Mỹ là nhãn và vải. Cánh cửa của thị trường khó tính bậc nhất này đã mở cho trái cây Việt Nam, nhưng làm thế nào để có thể khai thác tốt cơ hội?

Cơ hội lớn

Vải và nhãn tươi của Việt Nam sẽ được xuất khẩu (XK) vào Mỹ nếu đáp ứng được một số tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm của nước này. Các điều kiện sơ bộ phía Mỹ yêu cầu bao gồm vải phải được trồng trên vùng đăng ký và được Cục Bảo vệ thực vật (BVTV) VN theo dõi nhằm đảm bảo không có bệnh; vải và nhãn phải được chiếu xạ để loại bỏ ký sinh trùng; mỗi lô hàng phải kèm theo chứng chỉ của Cục BVTV, xác định sản phẩm phù hợp với quy định. Ngoài ra, các sản phẩm trên còn phải tuân thủ các quy định rất ngặt nghèo về dư lượng thuốc BVTV...

Theo TS Nguyễn Văn Hòa, Viện trưởng Viện Cây ăn quả miền Nam, trước đây diện tích nhãn trồng ở miền Nam vào khoảng 34.000 ha, trong đó có nhiều diện tích đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP. Nhãn là loại cây có thể xử lý ra trái quanh năm, đáp ứng được số lượng lớn để XK. Ông Nguyễn Thành Lập, Tổng giám đốc Công ty CP chiếu xạ An Phú (API), nhận định: “Hiện chúng tôi hỗ trợ và tư vấn rất tốt cho các doanh nghiệp (DN) XK thanh long, chôm chôm đi Mỹ với số lượng ngày càng tăng. Sắp tới có thêm nhãn và vải thì đây là cơ hội rất tốt. Trái cây Việt Nam xuất sang các thị trường lân cận thường có giá thấp và bấp bênh. Còn thị trường Mỹ có sức tiêu thụ rất lớn và ổn định, nếu đạt quy trình của Mỹ thì có thể bán với giá rất cao”.

Từ Mỹ, chị Nguyễn Thị Ngọc Uyên, một Việt kiều ở bang California, cho biết: “Trái cây nhiệt đới như vải, nhãn, chôm chôm ở Mỹ rất đắt. Một thùng chôm chôm 5 kg giá khoảng 20 USD, nhãn khoảng 30 USD/thùng 5 kg. Đắt như vậy nhưng cộng đồng người gốc châu Á tiêu thụ rất nhiều. Tuy nhiên trái cây này xuất xứ từ Thái Lan, Trung Quốc, Hawaii chứ chưa có trái cây Việt Nam. Nếu sắp tới Việt Nam được bán trái cây sang đây thì chắc chắn sẽ được cộng đồng người Việt ủng hộ”.

“3 nhà” cần liên kết

Công nghệ bảo quản thực phẩm 10 năm

Năm 2013, Việt Nam đã đưa công nghệ Cas (công nghệ bảo quản thực phẩm hiện đại có thể bảo quản thực phẩm đến 10 năm) vào thử nghiệm bảo quản quả vải. Vừa diệt khuẩn tốt, vừa lưu giữ thực phẩm tươi ngon. Mùa vải vừa rồi, chúng tôi đã thử nghiệm xuất 10 tấn vải sang thị trường Nhật để người tiêu dùng đánh giá chất lượng quả vải. Kết quả rất khả quan. Nếu trái cây Việt Nam đạt được tiêu chuẩn của Nhật, chắc chắn sẽ có cơ hội vào Mỹ hay vào EU.

Cửa đã rộng mở, nhưng việc XK được vào thị trường khó tính này không hề đơn giản. Theo ông Võ Minh Quang, Phó trưởng phòng Quản lý thương mại (Sở Công thương Bình Thuận), mặc dù Bình Thuận là nơi sản xuất thanh long lớn nhất cả nước nhưng thanh long XK đi Mỹ vẫn không đáng kể. Thanh long vào Mỹ phải đáp ứng 3 điều kiện: Đảm bảo xuất xứ địa lý (mã vạch, code) của nhà vườn theo quy định; đóng gói đạt tiêu chuẩn Mỹ, cơ sở đóng gói được cơ quan chuyên môn của Bộ Nông nghiệp Mỹ cấp phép; phải được chiếu xạ. “Do vận chuyển đường xa, chi phí rất cao nhưng khi sang đến Mỹ tỷ lệ hư hỏng nhiều nên bị lỗ. Nguyên nhân khác là hiện nay phía Mỹ kiểm tra sản phẩm rất nghiêm ngặt. Do vậy, các doanh nghiệp (DN) ở Bình Thuận không xuất thanh long đi Mỹ là vậy. Hiện chỉ còn duy nhất Công ty Hoàng Hậu còn xuất đi Mỹ nhưng rất ít”, ông Quang cho biết.

Theo ông Phan Nhật Tú, Tổng giám đốc Công ty Ánh Dương Sao (TP.HCM) - DN XK trái cây vào Mỹ từ năm 2011 đến nay, nhược điểm của trái cây Việt Nam vào Mỹ là giá cao: “Cụ thể chôm chôm Việt Nam sang Mỹ cao hơn các nước khác, chúng ta có quá nhiều chi phí từ khâu sản xuất, vận chuyển, khâu trung gian. Nhà nhập khẩu họ cần giá bán ổn định trong suốt cả năm, còn chúng ta cứ điều chỉnh liên tục theo thời vụ nên khó cạnh tranh. Với vải và nhãn, vấn đề là trái vải chưa có công nghệ để giữ tươi được lâu, phải tìm cách bảo quản để vận chuyển đường biển chứ đi bằng máy bay thì giá rất cao, không thể cạnh tranh được”.

Ông Trần Quang Tấn, Chủ tịch UBND H.Lục Ngạn - vùng trồng vải quy mô lớn và nổi tiếng nhất của tỉnh Bắc Giang, cho biết nhiều năm nay Lục Ngạn quan tâm quy hoạch hỗ trợ nông dân đầu tư trồng vải theo tiêu chuẩn VietGAP phục vụ XK. Trong mùa vải năm nay, Lục Ngạn bước đầu XK 10 tấn vải thiều sang Nhật Bản. Diện tích trồng vải theo tiêu chuẩn GlobalGAP ở 2 xã Giáp Sơn và Hồng Giang khoảng 150 ha. Quả vải sau khi thu hoạch nhất thiết được chiếu xạ.

Ông Tấn khẳng định không khó để hỗ trợ nông dân trồng vải tạo ra sản phẩm đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Mỹ, nhưng để có thể khai thác tốt cơ hội này nhà nước phải có cơ chế hỗ trợ đầu tư cho nông dân tham gia chuỗi sản xuất nông sản chất lượng cao. Nhà khoa học hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao khoa học công nghệ, chế biến sản phẩm, tư vấn sử dụng thuốc BVTV, phân bón an toàn hiệu quả. DN đứng ra xây dựng thương hiệu, bao bì, thông tin chỉ dẫn địa lý của sản phẩm, tìm thị trường tiêu thụ. “Ngay trong tuần này, chúng tôi sẽ có buổi làm việc với một DN tại TP.HCM để thảo luận và sớm bắt tay vào chuẩn bị các công việc cần thiết để XK vải thiều Lục Ngạn vào thị trường Mỹ trong năm tới”, ông Tấn cho biết.

Tháng 11 xuất lô nhãn đầu tiên

Ông Hoàng Trung, Cục phó Cục BVTV, cho biết hiện Việt Nam và cơ quan kiểm dịch của Mỹ đang phối hợp cùng nhau hoàn thiện bản đồ chiếu xạ cho từng loại quả khác nhau để công bố và áp dụng trên thực tế. Qua khảo sát và thẩm định, cơ quan kiểm dịch thực vật của hai nước đã lựa chọn được 2 DN đủ điều kiện tham gia chiếu xạ cho trái cây Việt Nam XK vào Mỹ.

Việc cấp mã số vùng trồng các loại quả này để phù hợp với các hệ thống, phần mềm kiểm tra và truy xuất nguồn gốc tại Mỹ được Cục BVTV chỉ đạo các địa phương tiến hành song song với nghiên cứu thống nhất bản đồ chiếu xạ. Hiện tại, các địa phương sẽ kiểm tra và xem xét cấp mã số cho các vùng đang trồng nhãn theo tiêu chuẩn VietGap ở các tỉnh khu vực phía nam. Diện tích trồng tối thiểu 10 ha trở lên được cấp một mã số vùng trồng, trong trường hợp không đủ diện tích thì khuyến khích người nông dân liên kết với nhau. “Cục BVTV và các địa phương, DN phía nam đang gấp rút hoàn thiện các công việc, XK lô nhãn đầu tiên sang Mỹ trong tháng 11 năm nay để thăm dò, đánh giá nhu cầu, tiềm năng tại thị trường này chuẩn bị cho năm tới”, ông Trung nói.

Trong tuần tới, bản đồ chiếu xạ và các tiêu chí kỹ thuật, chất lượng sản phẩm của từng loại quả sẽ được cơ quan chức năng của Việt Nam và Mỹ hoàn thiện để công bố rộng rãi. Cục BVTV sẽ xuống địa phương hướng dẫn và chuyển giao việc áp dụng các tiêu chuẩn cho địa phương trồng các loại quả này. Ngoài ra, Cục BVTV đang cập nhật, nghiên cứu để xây dựng danh mục các loại thuốc BVTV nước Mỹ không chấp nhận sử dụng. Còn ở ngoài nước, Tham tán thương mại Việt Nam tại Mỹ đang tích cực tổ chức quảng bá giới thiệu quả vải, nhãn ở thị trường Mỹ.

Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, ước tính Việt Nam có thể XK sang Mỹ khoảng 600 tấn vải và 1.200 tấn nhãn/năm, lần lượt chiếm 17% và 69% tổng lượng nhập khẩu trung bình đối với 2 mặt hàng này tại Mỹ giai đoạn 2007 - 2010. Trong thời gian tới, Mỹ sẽ tiếp tục mở cửa cho vú sữa và xoài Việt Nam vào thị trường này.

Nguồn: Thanh niên