Một số chính sách nổi bật về đời sống, kinh tế và hoạt động doanh nghiệp từ tháng 10/2026

Luật Phát triển Đô thị số 18/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 01/10/2026 hướng tới tháo gỡ các điểm nghẽn quy hoạch và đẩy mạnh phân cấp phân quyền nhằm rút ngắn thời gian làm thủ tục, giảm chi phí cơ hội cho doanh nghiệp bất động sản, xây dựng. Luật đã luật hóa các mô hình đô thị thông minh, đô thị xanh và đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) giúp khai thác giá trị gia tăng từ quỹ đất quanh các đầu mối giao thông; đồng thời đa dạng hóa nguồn vốn qua hợp tác công - tư (PPP) và công khai, minh bạch quy trình bồi thường, tái định cư, quy hoạch để tối ưu hóa quản trị rủi ro pháp lý.

Nghị định 365/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/10/2026) quy định thương nhân xuất khẩu gạo phải sở hữu hoặc thuê bằng hợp đồng văn bản tối thiểu 01 kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và 01 cơ sở xay xát đạt chuẩn an toàn thực phẩm, quy chuẩn kỹ thuật. Nhằm chấm dứt tình trạng mượn hạ tầng, Nghị định nghiêm cấm doanh nghiệp đã cấp Giấy chứng nhận cho thương nhân khác thuê lại các cơ sở này để xin cấp mới. Ngược lại, điều kiện được nới lỏng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất, trong khi doanh nghiệp nhập khẩu gạo có trách nhiệm thông báo kế hoạch với Bộ Công Thương để điều tiết cung – cầu.

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 280/NQ-CP (có hiệu lực từ ngày 22/9/2026) triển khai Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị với các trọng tâm: đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế môi trường đầu tư, chuyển hướng sang cơ chế "hậu kiểm", tăng liên kết giữa khối FDI và doanh nghiệp trong nước, đẩy mạnh hạ tầng cùng kinh tế xanh, kinh tế số. Tiếp đó, từ ngày 18/10/2026, Nghị định 342/2026/NĐ-CP chính thức áp dụng, quy định rõ điều kiện, thủ tục cấp Giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho doanh nghiệp FDI và bắt buộc tổ chức kinh tế có vốn FDI phải xin Giấy phép kinh doanh đối với 09 hoạt động:

Quyền phân phối bán lẻ hàng hóa;

Quyền nhập khẩu, phân phối bán buôn các mặt hàng thuộc danh mục hạn chế;

Quyền phân phối bán lẻ mặt hàng đặc thù;

Cung cấp dịch vụ logistics (ngoài các phân ngành Việt Nam đã cam kết mở cửa trong các điều ước quốc tế);

Cho thuê hàng hóa (trừ cho thuê tài chính và cho thuê thiết bị xây dựng có người vận hành);

Cung cấp dịch vụ xúc tiến thương mại (ngoài quảng cáo);

Cung cấp dịch vụ trung gian thương mại;

Quản lý, vận hành nền tảng thương mại điện tử trung gian, mạng xã hội hoạt động TMĐT và nền tảng thương mại tích hợp;

Cung cấp dịch vụ tổ chức đấu thầu hàng hóa, dịch vụ.

Nghị định 316/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/10/2026) sửa đổi Nghị định 135/2025/NĐ-CP đối với tổ chức tín dụng (TCTD) có vốn nhà nước. Quy định mới khống chế tỷ lệ trích lập Quỹ đầu tư phát triển tối đa 40%, đồng thời tổng trích lập Quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ và Quỹ đầu tư phát triển không vượt quá 50%. Để chia cổ tức bằng cổ phiếu, TCTD phải xếp loại B trở lên trong 02 năm liền kề, duy trì nợ xấu dưới 3% và được Ngân hàng Nhà nước thống nhất với Bộ Tài chính trước khi trình Thủ tướng Chính phủ xem xét. Thời hạn lập và giao kế hoạch tài chính cũng được chuẩn hóa trước ngày 31/3 hằng năm.

Nghị định 358/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 30/10/2026) về cơ chế hoạt động và quản lý tài chính của Công ty Mua bán nợ Việt Nam (DATC) đưa ra điều kiện để DATC xử lý nợ và tái cơ cấu các doanh nghiệp (đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước đang cổ phần hóa/chuyển đổi) là doanh nghiệp đó được đánh giá có khả năng phục hồi sau tái cơ cấu, đồng thời DATC có đủ nguồn chênh lệch giữa giá mua nợ và giá trị sổ sách của khoản nợ để xử lý tồn tại tài chính.

Thông tư 138/2026/TT-BTC (hiệu lực từ 01/10/2026) hướng dẫn Nghị định 200/2026/NĐ-CP về quy trình chào bán, lưu ký, đăng ký giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong nước cũng như phát hành ra thị trường quốc tế, tăng cường nghĩa vụ minh bạch thông tin tài chính và cảnh báo rủi ro cho các tổ chức liên quan.

Nghị định 336/2026/NĐ-CP cùng các Thông tư 127/2026/TT-BTC, Thông tư 128/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 15/10/2026 cho phép doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đại lý hải quan và cá nhân sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID để đăng ký, đăng nhập thực hiện thủ tục trên Cổng thông tin một cửa quốc gia, đồng thời chuẩn hóa chỉ tiêu thông tin khai báo hải quan điện tử tại các cửa khẩu thông minh.

Từ ngày 15/10/2026, Thông tư 06/2026/TT-TTCP quy định cán bộ, công chức, viên chức ngành Thanh tra nghiêm cấm uống rượu, bia và đồ uống có cồn ngay trước giờ làm việc, trong giờ làm việc và giờ nghỉ trưa của các ngày làm việc, đồng thời cấm lợi dụng danh nghĩa, hình ảnh cơ quan để vụ lợi. Trước đó, từ ngày 01/10/2026, Thông tư 03/2026/TT-TTCP chính thức bãi bỏ toàn bộ 18 Thông tư cũ để tinh gọn hệ thống văn bản thanh tra.

Trong tháng 10/2026, mô hình Luật sư công bắt đầu được thí điểm tại 08 Bộ và 10 tỉnh, thành phố nhằm đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước trong các tranh tụng, khiếu kiện hành chính và tư vấn pháp lý phức tạp. Nhân sự tham gia phải đạt tiêu chuẩn luật sư và có ít nhất 05 năm kinh nghiệm chuyên sâu.

Thông tư 16/2026/TT-TANDTC của Tòa án nhân dân tối cao cho phép tổ chức, cá nhân gửi yêu cầu và nhận kết quả cung cấp thông tin qua các nền tảng số (Cổng thông tin Tòa án, Cổng dịch vụ công quốc gia, ứng dụng di động), đồng thời cho phép người dân sử dụng thiết bị kỹ thuật cá nhân để sao, chụp, tải tài liệu khi làm việc trực tiếp tại trụ sở Tòa án (trừ trường hợp pháp luật cấm).

Nghị định 335/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 05/10/2026) nâng mức chuẩn trợ giúp xã hội và mức hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 500.000 đồng/tháng lên 540.000 đồng/tháng. Đây là căn cứ xác định mức trợ cấp, hỗ trợ kinh phí chăm sóc và nuôi dưỡng đối với các đối tượng bảo trợ xã hội.

Nghị định 321/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ tháng 10/2026) điều chỉnh mức chuẩn trợ cấp ưu đãi đối với người có công với cách mạng và thân nhân lên 3.012.000 đồng làm căn cứ tính các khoản trợ cấp, phụ cấp và chế độ ưu đãi liên quan.