Số liệu mới từ nhiều nền kinh tế lớn như Mỹ và Trung Quốc cho thấy hoạt động thương mại quốc tế tăng nhanh hơn dự báo của giới phân tích. Tuy nhiên, mức tăng trong nhiều trường hợp chủ yếu phản ánh giá hàng hóa tăng mạnh, đặc biệt là năng lượng sau khi xung đột với Iran đẩy lạm phát toàn cầu đi lên.
Tại Mỹ, kim ngạch xuất khẩu đạt mức cao kỷ lục 327 tỷ USD trong tháng 4/2026 nhờ tăng trưởng trên diện rộng ở nhiều nhóm hàng. Thâm hụt thương mại hàng hóa thu hẹp xuống mức thấp nhất kể từ năm 2020, qua đó có thể đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế quý II/2026.
Tuy nhiên, Reuters cho rằng kết quả này phần lớn phản ánh giá dầu, nhiên liệu và các sản phẩm năng lượng tăng cao hơn là sự cải thiện thực chất về nhu cầu. Điều đó làm dấy lên nghi ngờ về khả năng duy trì đà tăng của thương mại trong những tháng tới.
Một yếu tố khác hỗ trợ số liệu thương mại là hiệu ứng nền thấp. Hoạt động thương mại trong nửa đầu năm 2025 suy yếu do các cuộc chiến thương mại dưới thời Tổng thống Donald Trump, khiến mức so sánh theo năm hiện trở nên thuận lợi hơn.
Dù vậy, không phải toàn bộ tăng trưởng đều đến từ giá cả. Tại Canada, khối lượng xuất khẩu thực tế đã trở lại mức trước cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ tháng 11/2024. Theo CIBC, xuất khẩu tháng 4/2026 chỉ thấp hơn mức đỉnh ghi nhận vào tháng 2/2025, thời điểm doanh nghiệp đẩy mạnh giao hàng trước khi các mức thuế mới có hiệu lực.
AI trở thành động lực lớn của thương mại châu Á
Bên cạnh yếu tố giá cả, làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy thương mại tại châu Á.
Trung Quốc - nước xuất khẩu lớn nhất thế giới - ghi nhận tổng kim ngạch xuất khẩu tháng 5/2026 tăng 19,4% so với cùng kỳ năm trước. Theo Pantheon Macroeconomics, riêng các sản phẩm công nghệ cao đóng góp tới 12 điểm phần trăm trong mức tăng này.
Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu mạch tích hợp đã tăng hơn gấp đôi trong khi khối lượng xuất khẩu chỉ tăng 2%, cho thấy phần lớn mức tăng đến từ giá bán cao hơn thay vì sản lượng.
Dù vậy, thặng dư thương mại của Trung Quốc vẫn duy trì trên 1.000 tỷ USD tính theo lũy kế 12 tháng, tiếp tục là tâm điểm chú ý của các nhà hoạch định chính sách và các nước chỉ trích mô hình xuất khẩu của Bắc Kinh.
Tại Đài Loan, xuất khẩu tháng 5/2026 tăng gần 52% so với cùng kỳ năm trước, đạt 78,5 tỷ USD - mức cao thứ hai trong lịch sử và vượt xa dự báo thị trường.
Đài Loan là nơi đặt trụ sở của Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), nhà sản xuất chip tiên tiến lớn nhất thế giới và là nhà cung cấp quan trọng cho Nvidia, Apple cùng nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu khác.
Giá chip, thiết bị máy tính, phần mềm và các sản phẩm công nghệ cao đã tăng mạnh trong năm qua khi nhu cầu AI bùng nổ trên toàn cầu.
Theo ước tính mới nhất của Goldman Sachs Global Institute, tổng vốn đầu tư liên quan đến AI trên toàn cầu có thể đạt 7.600 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2031, cho thấy nhu cầu đối với chuỗi cung ứng AI vẫn còn rất lớn.
Thương mại toàn cầu vẫn đứng trước nhiều rủi ro
Reuters nhận định thương mại toàn cầu đang cho thấy khả năng chống chịu đáng ngạc nhiên trong bối cảnh môi trường quốc tế đầy biến động. Chỉ hơn một năm trước, các biện pháp thuế quan của chính quyền Trump đã làm bùng phát cuộc chiến thương mại toàn cầu, trong khi xung đột địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, tiếp tục đe dọa dòng chảy thương mại.
Cơn sốt AI hiện được xem là yếu tố quan trọng giúp duy trì đà tăng của thương mại thế giới nhờ nhu cầu ngày càng lớn đối với chip, trung tâm dữ liệu và các thiết bị công nghệ cao. Phần lớn sản phẩm liên quan đến AI được giao dịch xuyên biên giới và đến nay vẫn tương đối ít chịu tác động từ các hàng rào thuế quan.
Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo các rủi ro vẫn hiện hữu, bao gồm chi phí điện toán AI tăng cao có thể làm suy giảm nhu cầu, hoặc các cường quốc đẩy mạnh nội địa hóa chuỗi cung ứng AI nhằm giảm rủi ro an ninh quốc gia.
Trong ngắn hạn, làn sóng đầu tư AI được cho là vẫn đủ sức giữ cho thương mại toàn cầu tăng trưởng, bất chấp xu hướng bảo hộ, thuế quan và phi toàn cầu hóa đang gia tăng trên thế giới.