Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam trước áp lực năm 2026

Trong lễ Tổng kết Ngành thuỷ sản năm 2025, mới được tổ chức tại TP.HCM, ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP) cho rằng, ngành thuỷ sản vừa trải qua một năm đầy thử thách từ việc thị trường phục hồi nhưng không đồng đều, đến các rào cản thương mại về thuế quan và sự gia tăng hàng rào kỹ thuật ở những nước nhập khẩu .

Thế nhưng, toàn ngành đã đạt được con số tăng trưởng ấn tượng, với hơn 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024.

Động lực tăng trưởng chính của ngành trong năm 2025, đến từ các nước Châu Á như: Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Philippines và nhóm thị trường thay thế gồm: UAE, Saudi Arabia, Brazil và Mexico. Đây được xem là những điểm sáng mới và là “cứu cánh” cho ngành thuỷ sản Việt Nam, giữa bối cảnh khó khăn tại thị trường Mỹ vì thuế quan.

Bước sang năm 2026, đặc biệt là trong quý I, VASEP cho rằng, bức tranh xuất khẩu thuỷ sản sẽ không mấy sáng sủa, khi doanh nghiệp đối mặt với áp lực đến từ vấn đề thuế, chi phí tuân thủ, rủi ro thuế chống bán phá giá, gây ảnh hưởng lớn đến triển vọng thị trường.

Trao đổi với chúng tôi, bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Vasep cho biết, ngay từ đầu năm 2026, ngành thuỷ sản sẽ phải đối diện với rào cản thuế chống bán phá giá tôm dự kiến được công bố vào tháng 2/2026 và tiên đoán sẽ có những kết quả không thuận lợi cho doanh nghiệp.

Điều này khiến hoạt động xuất khẩu tôm sang thị trường Mỹ có thể chững lại cho tới nửa đầu năm. Với ngành hải sản, áp lực từ các rào cản kỹ thuật như thẻ vàng IUU và các quy định của Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA) cũng khiến xuất khẩu sang 2 thị trường lớn là Mỹ và Châu Âu gặp một số khó khăn.

“Không chỉ nhóm sản phẩm chính mà việc xuất khẩu một số loại thuỷ hải sản khác cũng đang vướng nhiều thủ tục, có thể chưa được thuận lợi ngay trong giai đoạn đầu năm, nhất là sang thị trường Mỹ. Những trở ngại từ thị trường này, sẽ ảnh hưởng đến cả chuỗi cung ứng của toàn ngành sang nhiều thị trường khác”, bà Hằng nói.

Bà Hằng cũng cho rằng, thành công của năm 2025 bên cạnh nỗ lực của toàn ngành thuỷ sản với sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý, còn đến từ tâm lý mua hàng của các nhà nhập khẩu. Khi nhiều đối tác đã đẩy mạnh gom hàng rất nhiều, để tích trữ trong năm 2025, đề phòng những biến động mạnh hơn có thể xảy ra. Điều này, vô hình trung đã gây áp lực cho hoạt động xuất khẩu năm 2026.

“Hiện tượng đổ dồn xuất khẩu trong năm 2025 sẽ dẫn đến việc tăng lượng hàng tồn kho tại các nước nhập khẩu trong đầu năm 2026 và có thể gây ra “hiện tượng Domino”. Dẫn đến việc các nhà nhập khẩu cùng lúc sẽ giảm mua hàng hoặc giảm giá nhập khẩu trong năm nay. Qua đó, khiến doanh thu của các đơn vị xuất khẩu bị ảnh hưởng”, bà Hằng chia sẻ thêm.

Do đó, VASEP dự báo, kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành thuỷ sản năm 2026 có thể ở mức khoảng 11,6-11,8 tỷ USD hoặc bằng năm 2025.

Nhiều chuyên gia cho rằng, trước những thách thức trong năm 2026, để giữ được mức tăng trưởng, ngành thuỷ sản cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như: nâng cao khả năng đáp ứng các hàng rào kỹ thuật, đa dạng hoá thị trường và gia tăng các sản phẩm chế biến sâu.

Chia sẻ tại Lễ tổng kết, Tiến sĩ Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, tiêu thụ thuỷ sản thế giới sự báo tăng 11%/năm trong giai đoạn từ năm 2025-2034, với xu hướng tiêu dùng thuỷ sản bền vững, sản phẩm tiện lợi và thân thiện môi trường ngày càng tăng. Ở phân khúc này, ngành thuỷ sản đang có lợi thế lớn khi Việt Nam đã có 17 FTA và hiện còn ký tiếp các FTA khác.

“Các doanh nghiệp Việt Nam nói chung và ngành thuỷ sản nói riêng cần tận dụng tốt các chính sách hỗ trợ về thuế, phí, lãi suất, chủ động ứng phó, lên phương án chia sẻ chi phí thuế quan cùng đối tác, nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, cần xây dựng và thực hiện chiến lược chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và ESG”, ông Lực nói.

Nhà máy chế biến cá ngừ tại Nam Trung bộ. Ảnh: Hà Duyên

Trong khi đó, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng chia sẻ rằng, ở góc độ thuỷ sản, thế giới có 3 sự dịch chuyển lớn gồm: Xu hướng xanh hoá, gắn với phát triển bền vững; xu hướng số hoá và vấn đề an ninh lương thực gắn với an ninh địa chính trị.

Thời gian qua, trong các hoạt động cấp cao của Việt Nam, đã có rất nhiều nước đề nghị ký kết những hiệp định để đảm bảo an ninh lương thực. Đây là cơ hội đối với Việt Nam, khi nước ta có thế mạnh lớn trong lĩnh vực này và là đối tác có trách nhiệm được cộng đồng bạn bè quốc tế tin cậy.

“Hiện nay, có rất nhiều đối tác mong muốn, chúng ta tăng cường đầu tư và sản xuất tại chỗ, nhất là tại khu vực Trung Đông, để khai thác nguồn thuỷ sản và các tiềm năng thị trường của khu vực đó, cũng như có thể xuất khẩu tại chỗ. Tôi nghĩ, đây cũng là hướng đi mà các doanh nghiệp ngành thuỷ sản Việt Nam có thể nghiên cứu để mở rộng thị trường”, bà Hằng nói thêm.

Do đó, bà Hằng cho rằng, để tận dụng tối cơ hội này, ngành thuỷ sản cần đa dạng hoá thị trường khu vực Trung Đông, Châu Phi, Halal, Nam Mỹ và tiếp tục ưu tiên củng cố thúc đẩy tăng trưởng ở các thị trường lớn.

Đánh giá về mặt thị trường, một vài doanh nghiệp cho rằng, dù năm nay 2025, xuất khẩu thuỷ sản sang Mỹ chỉ tăng nhẹ, khoảng 4,9%, đạt hơn 1,9 tỷ USD, là thị trường có mức tăng trưởng thấp nhất trong nhóm thị trường trọng điểm của toàn ngành. Nhưng nếu xét về tỷ trọng, Mỹ chiếm đến gần 17% trong tổng kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam. Do đó, đây tiếp tục là thị trường lớn mà nhiều đơn vị xuất khẩu sẽ hướng đến trong năm 2026, dù gặp nhiều khó khăn.

Trao đổi với chúng tôi, Ông Vũ Ngọc Hải, Trường phòng thu mua quốc tế, Công ty TNHH thương mại sản xuất Hải Nam cho rằng, những rào cản đến từ các quy định MMPA của Mỹ, thực sự đang gây nhiều trở ngại cho hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, công ty xác định Mỹ vẫn là thị trường quan trọng, không thể thay thế được. Do đó, doanh nghiệp đã có kế hoạch thay đổi để thích ứng với các điều kiện của nước nhập khẩu.

“Doanh nghiệp sẽ đẩy mạnh các sản phẩm chế biến sâu nằm trong khung pháp lý của Mỹ, để gia tăng biên lợi nhuận, giữ được chỗ đứng tại thị trường Mỹ”, ông Hải nói thêm.

Theo VASEP, người tiêu dùng Mỹ đang ngày càng quan tâm đến các sản phẩm giàu protein, hải sản tiện lợi đang trở thành lựa chọn đầy tiềm năng trên thị trường đồ ăn vặt Mỹ. Đây cũng là lợi thế của Việt Nam trong việc đẩy mạnh các sản phẩm chế biến sâu, đã đáp ứng được các quy định MMPA của Mỹ.

Phát triển nuôi trồng thuỷ sản trên biển. Ảnh: Hà Duyên

Về mặt chính sách, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Chính phủ đã phê duyệt nhiều chương trình, đề án lớn cho ngành thủy sản, mới đây là Chiến lược Phát triển thủy sản Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, với 11 đề án chương trình quốc gia về phát triển thuỷ sản đang phát huy tác dụng.

Các chính sách liên quan đến chuyển đổi xanh, chuyển đổi số đã được áp dụng một cách đồng bộ. Quá trình triển khai kinh tế tuần hoàn trong ngành thuỷ sản cũng có nhiều bước tiến.

“Những chính sách này sẽ tiếp tục được đẩy mạnh hơn nữa trong năm 2026. Ngành thuỷ sản một mặt ứng dụng khoa học công nghệ để giảm giá thành, mặt khác là xúc tiến thương mại, mở rộng đối tượng xuất khẩu, ví dụ như cá rô phi, rong tảo biển, đẩy mạnh nuôi trồng thuỷ sản trên biển. Đây sẽ là những giải pháp căn cơ để giúp ngành thuỷ sản có thể duy trì được đà tăng trưởng trong năm 2026”, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến đã chia sẻ với chúng tôi.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho rằng, dù năm 2026 được đánh giá khó khăn nhưng với những giải pháp đã và đang được ngành thuỷ sản triển khai, sẽ góp phần vào mục tiêu chung của toàn ngành là phấn đấu duy trì đà tăng trưởng hướng tới mục tiêu xuất khẩu 14-16 tỷ USD trong năm 2030.