Ngành thức ăn chăn nuôi còn xoay xở thay thế sắn bằng các nguyên liệu khác thì các doanh nghiệp sản xuất cồn sinh học chỉ dùng sắn, đang đứng ngồi không yên.
Nhiều mặt hàng nông sản như sắn, cao su, thủy sản... đang được các thương lái thu gom để xuất thô sang Trung Quốc. Trong khi đó, nhiều nhà máy chế biến ở trong nước lại đang lâm cảnh “đói” nguyên liệu, thậm chí nhiều nơi phải nhập khẩu trở lại nguyên liệu thay thế.
Tại nhiều địa phương như Tây Ninh, Bà Rịa - Vũng Tàu, Đồng Nai..., thương nhân Trung Quốc còn đưa người đến tận các vùng trồng sắn để thu mua khi những cánh đồng chưa đến vụ thu hoạch.
Hiện giá sắn tại nhiều nơi đang bị đẩy lên cao gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái.
Bán cả sắn non
Hơn một tháng nay, tại khu vực miền Đông Nam bộ nhiều thương lái đổ xô đi thu gom sắn tươi, tạo ra hiện tượng “sốt giá” ngay tại nhiều cánh đồng trồng sắn. Tại huyện Đất Đỏ (Bà Rịa - Vũng Tàu), giá mua “mão” (mua nguyên đám sắn chưa thu hoạch) liên tục leo thang. Một nông dân trồng sắn tại xã Láng Dài, cho biết vừa bán 2 mẫu (ha) sắn với giá lên tới 35 triệu đồng/mẫu. Vào thời điểm này năm ngoái, các lái chỉ mua mão ruộng sắn với giá 15-16 triệu đồng/mẫu, nay tăng lên gấp đôi.
Theo nhiều nông dân trồng sắn, thu hoạch năm nay vào tháng 12 âm lịch mới đảm bảo chất lượng tinh bột, nhưng các thương lái đã bắt đầu tranh mua từ cách nay hơn một tháng. Đặc biệt, các thương lái sẵn sàng mua cả ruộng sắn nằm ở vùng rút nước chậm, cây chết nhiều và tỉ lệ tinh bột thấp hơn với giá rẻ hơn 1-2 giá, khoảng 32-33 triệu đồng/mẫu.
Tương tự, tại vùng trồng sắn trọng điểm dọc tuyến đường từ thị xã Tây Ninh đến huyện Tân Biên (Tây Ninh), sắn cùng được thương lái săn lùng ráo riết. Giá sắn tươi hiện ở mức 2.400 đồng/kg, giá tinh bột sắn ở mức 12.000 đồng/kg, với mức tăng lần lượt 700 đồng/kg và 4.000 đồng/kg so với năm ngoái.
Tình trạng gom mua sắn chưa thu hoạch cũng xảy ra khá phổ biến ở Tây Ninh. Ông Nguyễn Văn Huyền (huyện Tân Biên) có gần 20ha trồng mì cho biết còn 2-3 tháng mới đến lúc thu hoạch, nhưng thương lái đã vào đặt mua với giá 40-50 triệu đồng/ha, cao gấp 1,5 lần so với năm trước.
Theo các thương lái, giá sắn tăng mạnh do nhu cầu của Trung Quốc liên tục tăng cao. Ngoài việc đặt mua tại cửa khẩu, các thương gia Trung Quốc còn sang tận nơi ký hợp đồng trực tiếp với các cơ sở chế biến nhỏ. Một thương lái sắn ở Tây Ninh, cho biết chỉ trong tháng 10 vừa qua đã có 6-7 đoàn thương gia Trung Quốc sang khảo sát thị trường.
Họ đến trực tiếp các cơ sở chế biến mì tinh bột khảo sát giá và mua chứ không đặt mua của các công ty thương mại như trước. Việc mua bán diễn ra rất nhanh và số lượng họ đặt mua hàng ngàn tấn. Phần lớn họ đưa tiền trực tiếp, sau đó nhờ các công ty quen biết chuyển hàng qua theo đường tàu biển.
Theo số liệu của cơ quan hải quan, chỉ trong 10 tháng đầu năm nay xuất khẩu sắn sang Trung Quốc đã đạt khoảng 1,32 triệu tấn với giá trị gần 385 triệu USD. Đặc biệt, nhu cầu sắn từ Trung Quốc vẫn chưa có dấu hiệu ngừng lại, mới đây các nhà nhập khẩu sắn lát khô tại cửa khẩu Lào Cai thông báo tiếp tục có nhu cầu nhập khẩu khoảng 1 triệu tấn/năm.
Trong nước khan hiếm
Việc xuất khẩu ồ ạt sắn thô trước mắt đã tác động nặng nề đến ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi và cồn sinh học (ethanol). Theo ông Phạm Đức Bình - chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu sắn được sử dụng trong sản xuất thức ăn chăn nuôi khá nhiều, chiếm 30-40%, nhưng do xuất khẩu quá nhiều nên thực tế chưa bao giờ các nhà máy trong nước mua đủ sắn để sản xuất.
Nguồn cung thiếu, giá trong nước tăng cao nên nhiều doanh nghiệp buộc phải chuyển sang sử dụng nguyên liệu khác thay thế, trong đó phần lớn phải nhập khẩu như: bắp, cám gạo, lúa mì... có giá cao hơn.
Nếu như ngành thức ăn chăn nuôi còn xoay xở thay thế sắn bằng các nguyên liệu khác thì các doanh nghiệp sản xuất cồn sinh học (ethanol), chỉ dùng sắn, đang đứng ngồi không yên. Hiện mới chỉ có hai nhà máy cồn sinh học đi vào sản xuất với nhu cầu 420.000 tấn sắn lát mỗi năm nhưng không có đủ nguyên liệu để chạy 100% công suất.
Ông Vũ Kiên Chỉnh, giám đốc Nhà máy sản xuất cồn Tùng Lâm (Đồng Nai), cho biết do ồ ạt xuất khẩu sắn sang Trung Quốc nên các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi và ethanol phải tranh nhau số nguyên liệu còn lại nhưng vẫn không đủ.
Theo Bộ NN&PTNT, với diện tích 510.000ha, sản lượng sắn VN đạt trên 8 triệu tấn tươi mỗi năm (tương đương 4 triệu tấn khô). Trong đó, nhu cầu tiêu thụ trong nước (gồm thức ăn chăn nuôi, chế biến và ăn tươi) khoảng 4 triệu tấn. Lượng còn lại dành cho xuất khẩu vào khoảng 4 triệu tấn tươi, tương đương 1,4 triệu tấn tinh bột sắn và sắn lát khô.
Tuy nhiên, chỉ trong 10 tháng đầu năm nay, xuất khẩu sắn đã đạt gần 1,4 triệu tấn và chưa có dấu hiệu ngưng lại. Do đó, lượng xuất khẩu trong hai tháng cuối năm sẽ phải lấy từ nguồn dành cho tiêu thụ trong nước.
Đặc biệt năm 2011 VN sẽ có thêm ba nhà máy ethanol mới đi vào hoạt động, nâng tổng nhu cầu sắn lát cho ngành này trên 1,3 triệu tấn/năm. Rõ ràng, các ngành sản xuất trong nước sẽ bước vào cuộc “nội chiến” tranh giành sắn nguyên liệu. Nhà máy ethanol sẽ tranh mua với nhà máy thức ăn chăn nuôi, ngành chế biến thủ công, bột ngọt sẽ tranh mua với lượng sắn ăn tươi...
Chính phủ đã phê duyệt đề án phát triển nhiên liệu sinh học, các công ty đã bỏ hàng trăm tỉ đồng để đầu tư nhà máy. Nếu không có cơ chế cụ thể để phát triển vùng nguyên liệu và ổn định sản xuất trong nước, ngành ethanol vừa ra đời của VN sẽ sớm phải đóng cửa.
Cần kiểm soát việc xuất khẩu
Nguồn cung sắn trong nước hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu sản xuất thức ăn chăn nuôi nhưng do xuất khẩu giá cao, lại không bị kiểm soát, không chịu thuế nên thực tế doanh nghiệp rất khó mua. Hiện giá sắn khô trong nước đã ở mức 5.800 đồng/kg, cao nhất từ trước đến nay. Nhà nước nên có biện pháp hạn chế xuất khẩu sắn, ổn định nguồn nguyên liệu sản xuất nội địa. Cách linh hoạt nhất chính là việc áp thuế xuất khẩu.
Nhu cầu phía Trung Quốc ngày càng tăng thì tình hình khan hiếm nguyên liệu trong nước ngày càng trầm trọng nên bắt buộc phải tăng thuế xuất khẩu sắn lên 10%.