Các số liệu thông kê của Tổng cục Hải quan cho thấy kim ngạch trao đổi thương mại hai chiều giữa Việt Nam-Nam Phi trong năm 2010 đã đạt mức cao nhất từ trước tới nay với mức kim ngạch là 640,31 triệu USD, tăng 26,7% so với cả năm 2009 và gấp 3 lần so với mức kim ngạch của năm 2005, trong đó xuất khẩu cả năm đạt 487,76 triệu USD và nhập khẩu đạt 152,55 triệu USD.
Tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu của ta sang thị trường Nam Phi trong nhiều năm luôn cao hơn tốc độ tăng kim ngạch nhập khẩu đã giúp cho Việt Nam luôn duy trì được vị thế xuất siêu sang thị trường này. Năm 2010 cũng là năm có mức kim ngạch xuất siêu cao nhất sang thị trường Nam Phi từ trước tới nay với mức kim ngạch thặng dư là 335 triệu USD tăng 33% so với năm 2009 và xấp xỉ 90 lần so với năm 2005.
Trong cơ cấu hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam sang Nam Phi hiện nay, trừ mặt hàng đá quý, kim loại quý thì những mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu khẩu cao trong năm 2010 đó là giày dép (40,81 triệu USD, tăng 12% so với năm 2009), dệt may (18,41 triệu USD, gấp 2 lần), cà phê (15,78 triệu USD, tăng 23%), gạo (13,36 triệu USD). Mặt hàng điện thoại di động tuy mới được xuất khẩu sang thị trường Nam Phi kể từ năm 2009 nhưng trong năm 2010 vẫn tiếp tục duy trì được mức kim ngạch cao là 35,48 triệu USD. Trong cơ cấu hàng xuất khẩu của năm 2010, cũng đã xuất hiện một số mặt hàng mới tuy giá trị vẫn còn tương đối nhỏ nhưng đã góp phần gia tăng danh mục các mặt hàng xuất khẩu sang thị trường Nam Phi như sản phẩm sắn, đĩa DVD.
Một điều đáng chú ý là kim ngạch xuất khẩu đá quý và kim loại quý trong hai năm trở lại đây luôn chiếm tỉ trọng cao trong kim ngạch xuất khẩu của ta nhưng sang năm 2010 đã giảm 11%. Mặc dù giá trị kim ngạch mặt hàng này giảm nhưng tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng cao chứng tỏ đã có sự gia tăng mạnh mẽ về kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng phi đá và kim loại quý, tạo cơ sở tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bền vững trong thời gian tới.
Sở dĩ đạt được những thành tựu trên trước hết phải kế đến một số nhân tố cơ bản đó là:
Năm 2010 là năm kinh tế Nam Phi đã thoát khỏi suy thoái khi tốc độ tăng trưởng GDP của nước này năm 2010 đạt xấp xỉ 3% so với mức tăng trưởng (-1,8%) của năm 2009, khiến cho nhu cầu nhập khẩu gia tăng trở lại, đặc biệt nhu cầu hàng hoá nhập khẩu phục vụ cho Giải vô địch bóng đá thế giới được tổ chức tại nước này vào tháng 6 vừa qua; giá xuất khẩu của nhiều mặt hàng chủ lực của ta sang thị trường này tăng.
Bên cạnh đó, đóng góp một phần không nhỏ vào sự tăng trưởng kim ngạch nói trên còn là do sự chủ động tích cực xâm nhập, mở rộng thị trường của doanh nghiệp Việt Nam, sự hỗ trợ tích cực từ Bộ Công Thương thông qua các chương trình, đề án hỗ trợ doanh nghiệp thúc đẩy sang thị trường Châu Phi nói chung trong đó có thị trường Nam Phi, sự hỗ trợ của Thương vụ Việt Nam tại Nam Phi….
Bước sang năm 2011, xuất khẩu Việt Nam sang Nam Phi dự báo có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp tục tăng trưởng khi mà kinh tế Nam Phi được dự báo tiếp tục tăng trưởng từ 3,5-4%, Chính phủ Nam Phi gia tăng đầu tư công nhăm tạo công ăn việc, giảm tỉ lệ thất nghiệp sẽ khiến cho duy trì nhu cầu nhập khẩu; Hàng hoá xuất khẩu của ta đã bắt đầu dành được sự tín nhiệm tại thị trường; Bộ Công Thương sẽ tiếp tục đẩy mạnh triển khai đề án “Phát huy khả năng của các doanh nghiệp xuất khẩu tổng hợp trong việc đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường Châu Phi”…
Bên cạnh đó cũng xuất hiện không ít các rủi ro tiềm ẩn đó là sau thời gian lắng lại, thì những đòi hỏi của phái cánh tả trong Liên minh cầm quyền mà đại diện là trong giới lãnh đạo Đoàn thanh niên ANC về việc quốc hữu hóa hầm mỏ, ngân hàng, cải cách mạnh mẽ về ruộng đất…lại được đưa ra và lan tỏa thành vấn đề sâu rộng, làm cho giới chủ, người da trắng, giới đầu tư trong nước và quốc tế thêm phần lo lắng. Theo đó, về an ninh, tội phạm tuy có giảm do tập trung lực lượng cảnh sát và cơ quan an ninh trong suốt kỳ World Cup, nhưng với diễn biến phức tạp như trên, kéo theo tỷ lệ thất nghiệp ngày một gia tăng thì vấn đền an toàn xã hội cũng là một thách thức đối với Nam Phi trong thời gian tới.
Trong 2 năm trở lại đây, nhóm hàng đã quý và kim loại quý luôn chiếm một tỉ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Nam Phi (năm 2010 chiếm tỉ trọng 37%, năm 2009 là 53%). Sự biến động của nhóm mặt hàng này chắc chắn sẽ có tác động không nhỏ tới tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu của ta sang thị trường này./.