Năm 2010 nhập siêu từ Trung Quốc chiếm 90% nhập siêu cả nước

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) - Đại học Quốc gia: Thập kỷ qua, xuất khẩu của Việt Nam sang TQ vẫn tăng, nhưng nhập khẩu lại tăng nhanh hơn, gấp 10 lần năm 2000. Tình trạng này do nhu cầu xuất khẩu đến nhanh, buộc Việt Nam phải nâng cao năng lực sản xuất, nhập máy móc, thiết bị, nguyên liệu từ Trung Quốc.

Động thái này của Việt Nam giống như Trung Quốc, khi cần hàng hóa tiêu dùng, máy móc văn phòng, nước này không hướng tới các nước phát triển như Mỹ, Nhật... mà nhập khẩu từ Malaysia, Thái Lan.

Tuy nhiên, chuỗi giá trị trong phân công lao động của Việt Nam thấp hơn Trung Quốc, trong khi Thái Lan, Malaysia cao hơn Trung Quốc một bậc. Đây là quá trình động, nếu chúng ta vượt qua được Trung Quốc sẽ giải quyết được vấn đề nhập siêu từ nước này. Và ngược lại, Việt Nam sẽ lệ thuộc vào Trung Quốc như một thị trường đầu vào.

Đánh giá về chính sách tăng xuất khẩu để giảm nhập siêu của Việt Nam hiện nay, Tiến sĩ Thành cho biết đây là chính sách tổng thể, song có những điểm cần lưu ý.

Thứ nhất, tăng xuất khẩu, ta phải được lợi về giá trị gia tăng mới có nhiều ý nghĩa. Nhưng thực tế, giá trị gia tăng hàng xuất khẩu của Việt Nam giảm nhanh trong 10 năm trở lại đây. Điều này do hạn chế về năng lực sản xuất, trình độ công nghệ, rào cản thương mại...

Thứ hai, cần lưu ý nhập khẩu chỉ là công cụ để có được những hàng hóa tốt nhất mà trong nước chưa hoặc không có khả năng sản xuất. Dựa vào năng lực sản xuất thực sự, biến thành  những sản phẩm nhập khẩu về thành sản phẩm của mình rồi tái xuất, mang lại giá trị gia tăng cao.

Nhìn tổng thể, Việt Nam cũng theo xu hướng đó nhưng về thực chất, chưa thành công, đặc biệt là việc chuyển hóa năng lực công nghệ vào sản xuất kinh doanh.

Theo Tiến sĩ, để giảm nhập siêu, trong chiến lược tổng thể, Việt Nam phải đẩy hàng hóa trượt lên chuỗi giá trị cao hơn Trung Quốc. Điều này rất khó, khi hàng hóa Việt Nam đang ở bậc thấp của chuỗi giá trị.

Với tốc độ hiện nay, việc đẩy được hàng hóa Việt Nam lên giá trị cao hơn chưa thể diễn ra trong 5 năm, thậm chí là 10 năm tới, đó là quãng thời gian quá dài và rất bất lợi cho nền kinh tế Việt Nam.