Nâng cao hiệu quả phân cấp cấp C/O, thúc đẩy xuất khẩu bền vững

Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước đang tạo ra những chuyển biến quan trọng trong công tác cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt đối với lĩnh vực xuất nhập khẩu. Trong đó, phân cấp thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) cho các địa phương được xem là bước đi nhằm đưa hoạt động giải quyết thủ tục đến gần doanh nghiệp hơn, đồng thời nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý hoạt động xuất nhập khẩu.

Tuy nhiên, cùng với những thuận lợi từ cơ chế phân cấp, yêu cầu bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng quy tắc xuất xứ, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ và hoàn thiện hạ tầng công nghệ cũng trở nên cấp thiết. Đặc biệt, khi các hiệp định thương mại tự do (FTA) ngày càng đặt ra những yêu cầu cụ thể về xuất xứ hàng hóa, chất lượng thẩm định và tính minh bạch trong quy trình cấp C/O không chỉ tác động đến hoạt động của doanh nghiệp mà còn liên quan trực tiếp đến uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Để làm rõ những chuyển biến bước đầu, các điểm nghẽn trong quá trình triển khai cũng như định hướng hoàn thiện cơ chế phân cấp cấp C/O trong thời gian tới, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), Chủ tịch danh dự Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA).

Ông Trần Thanh Hải: Việc phân cấp thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) cho các địa phương là một bước đi quan trọng trong quá trình đổi mới phương thức quản lý nhà nước, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Điểm cốt lõi của chủ trương này là đưa hoạt động giải quyết thủ tục hành chính đến gần doanh nghiệp hơn, đồng thời phát huy tính chủ động, trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn.

Thực hiện Nghị định số 146/2025/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư số 40/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương, từ ngày 1/7/2025, thẩm quyền cấp C/O được triển khai theo cơ chế phân cấp mới, với sự tham gia của Cục Xuất nhập khẩu và các tổ chức được UBND cấp tỉnh giao nhiệm vụ. Tiếp đó, từ ngày 1/8/2026, việc điều chỉnh phạm vi cấp C/O của Bộ Công Thương tiếp tục thúc đẩy quá trình chuyển dịch hoạt động giải quyết hồ sơ về địa phương.

Trước hết, phân cấp tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận cơ quan cấp C/O thuận lợi hơn, nhất là những doanh nghiệp có hoạt động sản xuất, xuất khẩu tập trung tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và địa bàn xa các đầu mối cấp C/O trước đây. Khi cơ quan cấp C/O được tổ chức gần với hoạt động sản xuất, việc trao đổi thông tin, hướng dẫn hồ sơ và phối hợp xác minh xuất xứ cũng có điều kiện được thực hiện sát với thực tế hơn.

Đối với công tác quản lý nhà nước, phân cấp không chỉ là chuyển giao thẩm quyền giải quyết thủ tục mà còn gắn trách nhiệm của địa phương với việc theo dõi, hỗ trợ và quản lý hoạt động xuất nhập khẩu. Qua đó, các địa phương có điều kiện nắm bắt rõ hơn đặc điểm sản xuất, nguồn nguyên liệu và nhu cầu của doanh nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý xuất xứ hàng hóa.

Tuy nhiên, hiệu quả của phân cấp không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng hồ sơ chuyển về địa phương, mà quan trọng hơn là chất lượng giải quyết thủ tục, mức độ thuận lợi của doanh nghiệp và khả năng bảo đảm tính thống nhất trong thực thi quy định. Đây cũng là những yêu cầu cần tiếp tục được quan tâm trong quá trình triển khai.

Ông Trần Thanh Hải: Từ góc độ quản lý nhà nước, có thể thấy thách thức lớn nhất của quá trình phân cấp không đơn thuần nằm ở việc chuyển giao thẩm quyền, mà là làm thế nào để các địa phương có đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ mới, đồng thời bảo đảm chất lượng thẩm định hồ sơ và tính thống nhất trong áp dụng các quy định về xuất xứ hàng hóa.

Trước hết là yêu cầu về năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ trực tiếp xử lý hồ sơ. Xuất xứ hàng hóa là lĩnh vực có tính kỹ thuật cao, liên quan đến nhiều quy tắc khác nhau theo từng hiệp định thương mại tự do, từng thị trường và từng nhóm sản phẩm. Việc xác định tiêu chí xuất xứ không chỉ căn cứ vào hồ sơ thương mại mà trong nhiều trường hợp còn đòi hỏi xem xét quy trình sản xuất, nguồn nguyên liệu, mã số hàng hóa và các chứng từ liên quan. Vì vậy, cán bộ cấp C/O cần được trang bị kiến thức chuyên sâu, có khả năng nhận diện những trường hợp cần kiểm tra, xác minh bổ sung.

Một vấn đề khác là điều kiện hạ tầng kỹ thuật và khả năng vận hành hệ thống cấp C/O điện tử. Khi số lượng hồ sơ được xử lý tại địa phương tăng lên, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm hệ thống hoạt động thông suốt mà còn phải quản lý dữ liệu tập trung, hỗ trợ tra cứu, theo dõi quá trình giải quyết và phục vụ công tác kiểm tra, xác minh khi cần thiết.

Bên cạnh đó, việc áp dụng thống nhất quy định giữa các cơ quan cấp C/O là yêu cầu đặc biệt quan trọng. Cùng một loại hàng hóa, cùng một quy tắc xuất xứ thì việc đánh giá hồ sơ phải dựa trên những tiêu chí pháp lý thống nhất. Nếu cách hiểu hoặc phương pháp thẩm định không đồng đều, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, còn cơ quan quản lý cũng đối mặt với nguy cơ phát sinh sai sót.

Do đó, vấn đề đặt ra là phải triển khai đồng bộ giữa phân cấp thẩm quyền với đào tạo nhân lực, hoàn thiện hạ tầng công nghệ và tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ. Phân cấp phải đi đôi với năng lực thực thi, bởi mục tiêu cuối cùng không chỉ là giải quyết hồ sơ nhanh hơn mà còn phải bảo đảm việc chứng nhận xuất xứ chính xác, minh bạch và đúng quy định.

Bảo đảm quản lý thống nhất, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Ông Trần Thanh Hải: Trong quá trình thực hiện phân cấp, yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm sự thống nhất trong quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa trên phạm vi cả nước. Mặc dù thẩm quyền cấp C/O được giao cho các cơ quan, tổ chức tại địa phương, việc tiếp nhận, thẩm định và giải quyết hồ sơ vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật của Việt Nam và cam kết về xuất xứ hàng hóa trong các hiệp định thương mại tự do có liên quan.

Một trong những nội dung được Bộ Công Thương chú trọng là công tác hướng dẫn, tập huấn và hỗ trợ nghiệp vụ cho các địa phương. Thông qua các hội nghị chuyên môn, hoạt động trao đổi nghiệp vụ và giải đáp vướng mắc, các cơ quan cấp C/O có điều kiện cập nhật quy định mới, thống nhất cách áp dụng quy tắc xuất xứ và xử lý những tình huống phát sinh trong thực tế.

Cùng với đó, việc sử dụng Hệ thống quản lý và cấp chứng nhận xuất xứ điện tử eCoSys có vai trò quan trọng trong kết nối hoạt động cấp C/O. Hệ thống tạo điều kiện để doanh nghiệp thực hiện khai báo hồ sơ điện tử, đồng thời hỗ trợ cơ quan cấp C/O tiếp nhận, xử lý và quản lý thông tin phục vụ công tác chuyên môn.

Đối với những trường hợp hồ sơ có nội dung phức tạp hoặc phát sinh vướng mắc trong việc xác định xuất xứ, việc tăng cường trao đổi giữa cơ quan cấp C/O tại địa phương với các đơn vị chuyên môn của Bộ Công Thương là cần thiết nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng quy định. Đặc biệt, những vấn đề liên quan đến quy tắc xuất xứ cụ thể mặt hàng, chứng từ nguyên liệu và quy trình sản xuất cần được xem xét thận trọng, tránh tình trạng mỗi nơi áp dụng một cách khác nhau.

Bên cạnh hoạt động hướng dẫn, công tác kiểm tra, giám sát và xác minh xuất xứ cũng cần được thực hiện thường xuyên, phù hợp với quy định. Đây là yếu tố quan trọng để vừa nâng cao chất lượng cấp C/O, vừa kịp thời phát hiện, ngăn ngừa các hành vi khai báo không chính xác hoặc gian lận xuất xứ hàng hóa.

Có thể nói, phân cấp không đồng nghĩa với phân tán quản lý. Điều cần hướng tới là một cơ chế quản lý thống nhất, trong đó các địa phương chủ động thực hiện nhiệm vụ theo thẩm quyền, còn cơ quan quản lý ở Trung ương tập trung vào hoàn thiện chính sách, hướng dẫn chuyên môn, hỗ trợ nghiệp vụ và giám sát việc thực thi.

Ông Trần Thanh Hải: Theo tôi, để việc phân cấp cấp C/O thực sự phát huy hiệu quả, cần triển khai đồng bộ các giải pháp theo hướng tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực thực thi và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý xuất xứ hàng hóa.

Trước hết, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định liên quan đến quy trình, thủ tục cấp C/O theo hướng rõ ràng, thống nhất và thuận lợi cho quá trình thực hiện. Đặc biệt, trong điều kiện thẩm quyền cấp C/O được phân cấp mạnh hơn cho địa phương, các quy định về thành phần hồ sơ, trình tự xử lý, trách nhiệm của cơ quan cấp và nghĩa vụ của doanh nghiệp cần được hướng dẫn cụ thể, hạn chế phát sinh cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

Thứ hai, tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ làm công tác xuất xứ tại địa phương. Việc đào tạo, tập huấn cần được thực hiện thường xuyên, không chỉ tập trung vào quy trình hành chính mà còn đi sâu vào quy tắc xuất xứ theo từng FTA, phương pháp kiểm tra chứng từ, xác minh quy trình sản xuất và nhận diện nguy cơ gian lận xuất xứ

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống eCoSys, hướng tới quản lý dữ liệu đồng bộ, tăng khả năng kết nối, tra cứu và hỗ trợ xử lý hồ sơ. Khi dữ liệu được quản lý hiệu quả, cơ quan cấp C/O có thêm điều kiện nâng cao chất lượng thẩm định, đồng thời doanh nghiệp cũng thuận lợi hơn trong việc thực hiện và theo dõi thủ tục.

Một nhiệm vụ không kém phần quan trọng là tăng cường công tác kiểm tra, giám sát sau cấp C/O, gắn với trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc lưu trữ hồ sơ, chứng từ và chứng minh xuất xứ hàng hóa. Việc tạo thuận lợi thương mại phải được thực hiện song song với kiểm soát rủi ro, phòng, chống gian lận xuất xứ và bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Về lâu dài, hiệu quả của chính sách phân cấp cần được nhìn nhận từ khả năng hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các ưu đãi thuế quan trong những hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia. Khi thủ tục cấp C/O được thực hiện thuận lợi, minh bạch và thống nhất, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện giảm chi phí tuân thủ, chủ động kế hoạch xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng cơ chế cấp C/O vừa thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, qua đó góp phần thúc đẩy xuất khẩu bền vững và nâng cao uy tín hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

- Xin cảm ơn ông!