Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới bước vào năm 2026 với đà tăng mạnh nhờ nhu cầu điện tử liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), làm dấy lên kỳ vọng thặng dư thương mại có thể vượt mức kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD của năm trước. Tuy nhiên, xung đột đã làm gián đoạn tăng trưởng toàn cầu, khiến Trung Quốc đặc biệt dễ bị tổn thương khi nước này phụ thuộc vào nhu cầu nước ngoài để bù đắp cho tình trạng tiêu dùng nội địa trì trệ kéo dài.
Theo dữ liệu hải quan công bố ngày 14/4, kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc chỉ tăng 2,5% trong tháng 3/2026, mức thấp nhất trong 5 tháng và thấp hơn nhiều so với mức tăng 21,8% ghi nhận trong hai tháng đầu năm. Trước đó, các nhà kinh tế tham gia khảo sát của Reuters dự báo mức tăng 8,3%.
Ông Zhang Zhiwei, Nhà kinh tế trưởng tại Pinpoint Asset Management, cho biết tăng trưởng xuất khẩu sang các thị trường lớn đều chậm lại, nguyên nhân chủ yếu do sự bất định toàn cầu liên quan đến cuộc chiến Iran.
Ông nhận định thặng dư thương mại của Trung Quốc có khả năng thu hẹp trong năm nay, do nước này không thể chuyển toàn bộ chi phí năng lượng tăng cao sang người tiêu dùng nước ngoài.
Những dấu hiệu suy yếu đã xuất hiện rõ rệt khi thặng dư thương mại của Trung Quốc trong tháng 3/2026 chỉ đạt 51,13 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với mức dự báo 108 tỷ USD.
Cùng lúc đó, nhập khẩu tăng mạnh 27,8%, mức tăng cao nhất kể từ tháng 11/2021, gây áp lực lên cán cân thương mại. Con số này cao hơn mức tăng 19,8% trong hai tháng đầu năm và vượt xa dự báo 11,2%.
Dữ liệu GDP dự kiến công bố vào thứ Năm (16/4) được kỳ vọng sẽ cho thấy nền kinh tế trị giá khoảng 19 nghìn tỷ USD phục hồi phần nào trong quý I/2026. Tuy nhiên, tăng trưởng cả năm được dự báo giảm xuống 4,6% từ mức 5,0% của năm ngoái, tương đối phù hợp với mục tiêu chính thức 4,5%–5,0%.
Hàng hóa Trung Quốc có thể tăng sức cạnh tranh
Ông Chen Bo, Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, nhận định hàng hóa Trung Quốc có thể trở nên “cạnh tranh hơn nữa” khi cú sốc năng lượng khiến chi phí sản xuất tại nhiều quốc gia khác tăng nhanh hơn so với Trung Quốc. Ông dự báo nhu cầu toàn cầu đối với xe điện sản xuất tại Trung Quốc sẽ tiếp tục gia tăng.
Ông Fred Neumann, Nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á của HSBC, cho rằng quyết định tích trữ hàng hóa từ đầu những năm 2000 có thể giúp Trung Quốc giảm bớt tác động của cú sốc năng lượng đối với giá sản xuất.
Trong tháng 3/2026, xuất khẩu các sản phẩm dầu tinh chế của Trung Quốc tăng 20,5% so với tháng trước, đạt 4,6 triệu tấn.
Tuy nhiên, những gián đoạn đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu vẫn sẽ tác động đến Trung Quốc, ngay cả khi chưa phản ánh đầy đủ trong số liệu hiện tại.
Nhập khẩu khí tự nhiên trong tháng 3/2026 giảm 10,7% so với cùng kỳ năm trước, mức thấp nhất kể từ tháng 10/2022. Theo dữ liệu từ ICIS, Kpler và Vortexa, các tàu Trung Quốc đã chuyển hướng từ 8 đến 10 chuyến hàng trong tháng để bán sang những thị trường có giá cao hơn. Nhập khẩu dầu thô cũng giảm 2,8% so với cùng kỳ năm 2025.
Các số liệu còn bị ảnh hưởng bởi yếu tố mùa vụ khi kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài hơn thường lệ, khiến nhiều nhà máy tạm ngừng hoạt động do công nhân nghỉ lễ.
Ông Xu Tianchen, Nhà kinh tế trưởng cấp cao tại Economist Intelligence Unit, cho biết điều này giải thích sự sụt giảm ở các ngành có giá trị gia tăng thấp như dệt may, quần áo, túi xách, đồ chơi và đồ nội thất - những lĩnh vực phụ thuộc nhiều vào lao động nhập cư.
Dữ liệu hoạt động sản xuất tháng 3/2026 cho thấy xuất khẩu vẫn là động lực tăng trưởng quan trọng, nhưng xung đột Iran đã làm suy giảm tâm lý kinh doanh khi giá hàng hóa tăng mạnh, kéo theo chi phí đầu vào tăng.
Một số nhà phân tích kỳ vọng nhu cầu công nghệ sẽ tiếp tục hỗ trợ xuất khẩu Trung Quốc trong thời gian tới.
Bà Zichun Huang, chuyên gia kinh tế Trung Quốc tại Capital Economics, cho biết tính chung quý I/2026, tăng trưởng xuất khẩu đã đạt mức cao nhất trong vòng bốn năm.
“Bất chấp cú sốc giá năng lượng, xuất khẩu vẫn có thể duy trì ổn định trong các quý tới nhờ nhu cầu mạnh đối với chất bán dẫn và các công nghệ xanh”, bà Huang nhận định.