Tây Nguyên được xác định là vùng trọng điểm của ngành cà phê của Việt Nam, sản lượng cà phê của vùng có ảnh hưởng lớn đến sản lượng cà phê của cả nước. Tuy nhiên, hiện sản lượng cà phê của vùng đang có chiều hướng giảm dần theo từng niên vụ, đặc biệt là niên vụ 2012-2013 bởi nhiều yếu tố tác động như thời tiết, sâu bệnh, cà phê già cỗi, cà phê bị phá bỏ...
Hiện nay, tổng diện tích cà phê toàn vùng có khoảng 500.000ha, số diện tích cà phê này chủ yếu tập trung tại 2 tỉnh Đăk Lăk và Lâm Đồng. Toàn bộ diện tích cà phê này đều ổn định trong vùng sinh thái thuận lợi, với việc đầu tư thâm canh đồng bộ để đạt sản lượng gần 1 triệu tấn cà phê nhân chất lượng cao đảm bảo tiêu chuẩn xuất khẩu, chiếm 90% sản lượng cà phê của cả nước.
Khác với mọi năm, năm nay, ở Tây Nguyên ngay từ cuối niên vụ 2011-2012 đã xuất hiện mưa phùn rải rác đã khiến cho hoa cà phê nở sớm trong khi đang ở vụ thu hoạch. Những đợt hoa ra sớm hầu hết đều rụng, không đậu quả, đồng thời làm cho cây cà phê suy yếu nên những đợt ra hoa sau số lượng không nhiều. Điều này đã manh nha dự báo niên vụ cà phê 2012-2013 sẽ "kém vui”.
Thời gian qua, thời tiết ở các tỉnh Tây Nguyên diễn biến thất thường (đêm có mưa rải rác, ngày nắng gián đoạn, có nơi mưa vừa đến mưa to) đã tạo điều kiện cho sâu bệnh xuất hiện gây hại cây cà phê. Tại Đăk Lăk, rệp sáp hại chùm hoa, quả non có tỷ lệ hại từ 8- 25%, với 17 ha nhiễm bệnh tại huyện Ea Kar và Krông Bông; rệp sáp xanh, mọt đục cành, rỉ sắt, khô cành… gây hại rải rác trên phạm vi toàn tỉnh. Tại tỉnh Lâm Đồng đến thời điểm này tình hình sâu bệnh cũng diễn biến phức tạp hơn.
Đặc biệt, diện tích cà phê ở Tây Nguyên đều có tuổi đời từ 20 -30 năm khai thác, sản lượng và năng xuất của diện tích cà phê này đang có dấu hiệu giảm dần theo từng niên vụ… Theo Viện KHKT nông lâm Tây Nguyên thì hiện diện tích cà phê già cỗi ở Tây Nguyên chiếm tỷ lệ cao (trên 100 ngàn ha), khoảng 30% tổng diện tích trồng cà phê hiện nay của cả nước.
Tiếp theo, do phần lớn diện tích cà phê ở Tây Nguyên đã và đang bước vào thời kỳ "lão hóa” cho năng suất, sản lượng thấp, trong khi đó giá hồ tiêu lại ngày một tăng cao và trở thành cây trồng "víp” được bà con nông dân lựa chọn để trồng thay thế cây cà phê. Điều này đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng cà phê của khu vực trong niên vụ 2012-2013 và các niên vụ tiếp theo.
Việc ồ ạt chặt phá cà phê ở Tây Nguyên còn là mối đe dọa lớn đối với việc phát triển bền vững cây cà phê tại đây. Theo Sở NN&PTNT tỉnh Đăk Lăk thì tỉnh đã và đang thực hiện đề án phát triển cà phê bền vững đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020, với tổng số vốn đầu tư 1.647 tỷ đồng. Từ đó, tỉnh duy trì diện tích ổn định 150.000 ha, sản lượng bình quân 400.000 tấn/niên vụ.... Tuy nhiên việc thực hiện đề án này cũng không hề đơn giản bởi 85% diện tích cà phê là do người dân tự trồng và quản lý, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún nhất là việc chuyển đổi cây trồng tự phát như hiện nay.
Theo dự báo của Hiệp hội Càphê-Cacao Việt Nam (VICOFA) thì sản lượng cà phê vụ 2012-2013 tại các tỉnh Tây Nguyên có thể sẽ giảm 15% so với niên vụ trước.