Điều hành giá và hoạt động kinh doanh xăng dầu những tháng cuối năm 2008

Giá xăng dầu thị trường thế giới liên tục lập mức kỷ lục cao mới từ đầu năm đến nay. Giá dầu thô WTI bình quân tháng 1: 92,86 USD/thùng; tháng 2: 94,84 USD/thùng, tháng 3: 105,41 USD/thùng; tháng 4: 112,53; 105,41 USD/thùng, tháng 5: 125,47 USD/thùng; tháng 6: 134,06  USD/thùng. Những ngày đầu tháng 7 giá tiếp tục tăng trên 140 USD/thùng, có ngày lên đến 145 USD/thùng; tuy một vài ngày qua giá có giảm xuống dưới 130 USD/thùng nhưng xu hướng giảm chưa rõ rệt và ổn định. Vì thế bình quân 17 ngày tháng 7 giá vẫn ở mức cao: 139,7 USD/thùng, tăng gấp 2 lần cùng kỳ năm 2007. Bình quân giá tháng 6/2008 của: xăng RON 92 là 138,83 USD/thùng (tăng 39,5% so với tháng 1/2008); diesel 0,05 S là 169,09 USD/thùng (tăng 56,7%); dầu hoả là 164,88 USD/thùng (tăng 56,2%); mazut là 646,73 USD/T (tăng 36,1%). Nếu tính bình quân 17 ngày tháng 7 so với tháng 1/2008 thì tỉ lệ tăng còn cao hơn (tương tự: 42%; 63%, 64%, 58%).

Giá xăng dầu tăng, nhiều quốc gia đã phải điều chỉnh giá bán trong nước lên cao hơn nhiều so với giá bán hiện hành của nước ta; cụ thể:

(Ghi chú: tỉ giá 16.850 VND/USD)

Với giá bán xăng dầu theo Quyết định số 12/2008/QĐ-BTC ngày 25/2/2008 của Bộ Tài chính so với mặt bằng giá nhập khẩu trong 6 tháng đầu năm, thuế nhập khẩu xăng dầu 0% thì các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đang lỗ trong 6 tháng đầu năm là: 14.525 tỉ đồng (chưa kể số lỗ năm 2007 là 7.400 tỉ đồng chưa có nguồn trang trải).

Nếu từ nay đến hết năm giữa không điều chỉnh giá (cả xăng và dầu) theo Quyết định số 12/2008/QĐ-BTC nêu trên và giá dầu thế giới bình quân 6 tháng cuối năm giữ ổn định như mức giá dầu thô WTI  là 139 USD/thùng như mức 17 ngày đầu tháng 7, thì 6 tháng cuối năm lỗ cả xăng dầu là 44.772 tỉ đồng và cả năm sẽ lỗ là 59.159 tỉ đồng. Tuy nhiên khả năng này sẽ khó xảy ra vì giá thị trường thế giới vẫn có xu hướng tăng cao. Nếu giá dầu thế giới theo nhiều dự báo được công bố ở các mức 145 USD/thùng (quý III: 140 USD/thùng, quý IV/ 150 USD/thùng) và 150 USD/thùng (quý III: 145 USD/thùng, quý IV/155 USD/thùng) thì kinh doanh xăng dầu năm 2008 sẽ lỗ từ 67.000 đến 72.000 tỉ đồng.

Đó là chưa kể Ngân sách Nhà nước bị giảm thu khoảng 25.000 tỉ đồng do giữ thuế nhập khẩu xăng dầu là 0%.

Như vậy, nếu tiếp tục giữ ổn định giá xăng, dầu như hiện nay, Nhà nước bù lỗ dầu quá lớn, ngân sách nhà nước gặp rất nhiều khó khăn do toàn bộ nguồn tăng thu dầu thô không đủ bù số lỗ dầu nhập khẩu về bán trong nước (nguồn tăng thu dầu thô khoảng 40.000 tỉ đồng) và không có nguồn để thực hiện an sinh xã hội, tình trạng bao cấp tràn lan tiếp tục xảy ra (thậm chí bao cấp cả cho các nước xunh quanh), tình trạng buôn lậu xăng, dầu qua biên giới tiếp tục diễn biến phức tạp, khó kiểm soát do giá xăng ở Việt Nam thấp hơn Campuchia nhiều, khoảng 7.000 đ/lít –8.000 đ/lít; ngoài ra, nếu không điều chỉnh giá 1 phần trong năm nay, sẽ gây áp lực rất lớn đến điều hành giá xăng, dầu năm 2009, từ đó dẫn đến tác động cộng hưởng đối với điều hành mặt bằng giá năm 2009 (trong đó có giá điện, nước sạch, xe buýt công cộng...). Mặt khác, không tạo sức ép để các đối tượng sử dụng xăng, dầu tiết kiệm.

Các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu lỗ lớn sẽ rất khó khăn trong việc chủ động nhập khẩu, tình hình đó nếu không kịp thời giải quyết sẽ ảnh hưởng đến cân đối cung cầu xăng, dầu cho nền kinh tế.

Trong điều kiện hội nhập với kinh tế thế giới hiện nay, chúng ta phải chấp nhận và thích ứng với cơ chế thị trường trong điều hành giá xăng dầu, với mặt bằng giá thế giới đã tăng cao, chúng ta không thể và cúng không có khả năng giữ hệ thống giá trong nước biệt lập với thị trường thế giới trong điều kiện phải nhập khẩu 100% xăng dầu thành phẩm.

Tình hình trên cho thấy nếu không điều chỉnh giá thì nhiều hệ quả không tích cực như trên sẽ xảy ra. Vì vậy, cần thiết phải điều chỉnh giá.

Việc điều chỉnh giá xăng dầu thực hiện nhất quán nguyên tắc điều chỉnh giá theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo lộ trình thích hợp  phù hợp với Nghị định số 55/2007/NĐ-CP ngày 6/4/2007 của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu; Nhà nước giảm dần và tiến tới không can thiệp trực tiếp vào mức giá, trên cơ sở đó nguyên tắc điều chỉnh giá đối với từng loại nhiên liệu như sau:

Đối với xăng: tiếp tục duy trì cơ chế giá thị trường đối với mặt hàng xăng, cụ thể: cho phép doanh nghiệp điều chỉnh tăng giá bán để đảm bảo kinh doanh.

Đối với dầu:

Tiếp tục thực hiện nguyên tắc cùng chia sẻ khó khăn giữa Nhà nước (trước mắt vẫn giữ ổn định thuế nhập khẩu 0% và vẫn bù lỗ dầu), doanh nghiệp (tiết giảm chi phí lưu thông) và người dân (chấp nhận tăng giá ở mức độ nhất định).

Điều chỉnh một bước để giảm bù lỗ của Nhà nước đối với sản phẩm dầu, trong đó tỉ lệ tăng giá dầu diesel thấp hơn giá ma zút, dầu hoả nhằm giảm bớt tác động đến nền kinh tế, đồng thời tạo đà để thực hiện lộ trình giá thị trường đối với sản phẩm này.

Thực hiện điều chỉnh giá dầu hoả và ma zút  theo mức tăng cao hơn của mức tăng giá dầu diesel do tỉ trọng tiêu thụ của dầu hoả không lớn (chỉ chiếm 1,8% tổng lượng tiêu thụ xăng dầu), mặt khác, Nhà nước đã thực hiện hỗ trợ bằng tiền tương đương 5 lít dầu hoả/năm cho các hộ  là đồng bào dân tộc thiểu số thuộc diện chính sách và hộ nghèo ở những nơi chưa có điện lưới để mua dầu hoả thắp sáng theo giá mới, đối với ma zút tỉ trọng tiêu thụ cũng không nhiều (chiếm 14% tổng lượng tiêu thụ xăng dầu), trong đó các doanh nghiệp trong nước sử dụng khoảng trên 50%, phần còn lại do các doanh nghiệp khác sử dụng, nên cũng chỉ có tác động ở mức độ nhất định đến sản xuất – kinh doanh của các doanh nghiệp trong nước.

Đối với dầu diesel, lượng sử dụng của nền kinh tế lớn (chiếm 53% tổng lượng tiêu thụ xăng dầu), đối tượng sử dụng cho sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng rộng, để giảm thiểu tác động đến sản xuất kinh doanh, đời sống nhân dân, nên điều chỉnh có mức độ, tăng khoảng 14% và trước mắt Nhà nước vẫn bù 70% đến 80% số lỗ, tổ chức cá nhân sử dụng dầu diesel chia sẻ 30% thông qua điều chỉnh giá.

Mức điều chỉnh xăng, dầu như sau:

Từ tình hình và các yêu cầu trên, Liên Bộ (Tài chính – Công Thương) đã báo cáo và được Thường trực Chính phủ cho phép điều chỉnh giá xăng, dầu thực hiện từ 10 giờ ngày 21 tháng 7 năm 2008 cụ thể như sau:

Điều chỉnh giá bán xăng không chì RON 92: từ 14.500 đ/lít lên 19.000 đ/lít.

Điều chỉnh giá bán dầu diesel (0,05S) từ 13.950 đ/lít lên 15.950 đ/lít.

Điều chỉnh giá bán dầu hoả từ 13.900 đ/lít lên 20.000 đ/lít.

Điều chỉnh giá dầu ma zút (2B) từ 9.500 đ/kg lên 13.000 đ/kg.

Việc điều chỉnh lần này tuy mức giá vẫn thấp hơn nhiều nước nhưng đã có tác dụng giải quyết được một phần tác động của giá xăng, dầu thị trường thế giới đang ở mức cao, góp phần hạn chế được một phần chênh lệch giá xăng, dầu với các nước láng giềng, từ đó góp phần  hạn chế buôn lậu xăng, dầu qua biên giới, chống gian lận thương mại và Ngân sách Nhà nước giảm bớt một phần bù lỗ, giảm bao cấp một phần (với mức điều chỉnh trên 6 tháng cuối năm Nhà nước vẫn phải bù lỗ dầu khoảng 52.948 tỉ đồng nếu giá dầu bình quân 145 USD/thùng). Tạo điều kiện để các doanh nghiệp sử dụng nhiều xăng, dầu thích ứng dần và chủ động hội nhập kinh tế thế giới, khu vực.