Với 44 nhóm ngành nghề truyền thống trải đều trên tất cả các huyện, thành phố đã góp một phần không nhỏ phục vụ nhu cầu sản xuất tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Ước tính, 5 năm trở lại đây, giá trị kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống đạt mức tăng trưởng trên 15%/năm, thị trường lớn chủ yếu là các nước Đông Âu, Pháp, Mỹ, Italia, Trung Quốc, Nhật Bản... Nhất là trong xu thế hội nhập toàn cầu hóa nền kinh tế, thông tin bùng nổ, các mối quan hệ quốc tế được tăng cường mở rộng là điều kiện lý tưởng để sản phẩm hàng thủ công truyền thống trên địa bàn tỉnh vượt đại dương đến với nhiều nước trên thế giới. Năng động trước những diễn biến của thị trường, các doanh nghiệp, HTX, tổ sản xuất, hộ gia đình và cá nhân nghệ nhân làng nghề đã cải tiến, nghiên cứu cho ra đời nhiều mẫu mã mới trên cơ sở sản phẩm truyền thống và khôi phục lại những ngành nghề đã từng bị mai một đáp ứng thị hiếu của người tiêu dùng.
Tính đến nay, toàn tỉnh lên tới 1.180/1.460 làng có nghề, trong đó 240 làng nghề đầy đủ các tiêu chí được UBND tỉnh cấp bằng công nhận làng nghề. Giá trị sản xuất CN-TTCN các làng nghề 2 năm gần đây luôn chiếm tỷ trọng 70% giá trị sản xuất công nghiệp ngoài quốc doanh, 40% giá trị sản lượng công nghiệp toàn tỉnh.
Tuy nhiên, gần đây do giá nhiêu liệu, hàng hóa phục vụ tiêu dùng tăng lên liên tục phá vỡ kế hoạch sản xuất của nhiều doanh nghiệp, nguồn điện phục vụ sản xuất lại thiếu hụt, khiến các làng nghề chống đỡ vất vả để vượt qua khó khăn. Đã có nhiều làng nghề, như: Sản xuất đồ mộc, chế biến lâm sản, nông sản, mây, tre, giang, đan... gặp rất nhiều khó khăn vì những lý do nêu trên. Thậm chí một số doanh nghiệp phải sản xuất cầm chừng để giữ chân người lao động, bởi nếu sản xuất lớn, khả năng hòa vốn là rất khó, thậm chí có thể bị lỗ nặng. Bên cạnh đó, thì năng lực sản xuất của các làng nghề trên địa bàn tỉnh còn phân tán nhỏ lẻ, manh mún; cơ sở hạ tầng ở nhiều nơi chưa đáp ứng được so với yêu cầu của sự phát triển; tình trạng ô nhiễm môi trường còn nặng nề; mặt bằng sản xuất chật hẹp; tốc độ chuyển ngành nghề sản xuất diễn ra chậm, chủ yếu sản xuất những sản phẩm đơn chiếc, mẫu mã đơn điệu giá trị kim ngạch xuất khẩu chưa cao, trong khi đó năng lực về vốn còn hạn chế, thông tin thị trường xuất khẩu vẫn còn mập mờ, phụ thuộc nhiều vào trung gian... nên khó lường được với những biến động lớn của thị trường và diễn biến phức tạp khác.
Để vực dậy các làng nghề trong giai đoạn này, ngoài việc thực hiện huy động mọi nguồn lực tạo nên bước đột phá mạnh trong lĩnh vực sản xuất CN-TTCN, tập trung hướng sản xuất phát triển mạnh các sản phẩm, như: Cơ khí, điện tử, ôtô, xe máy, vật liệu xây dựng, chế biến nông sản thực phẩm, đồ uống, dệt may, ngành nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống”, ngành công nghiệp đã và đang tiếp tục tiến hành quy hoạch và triển khai các quy hoạch được phê duyệt liên quan đến phát triển làng nghề. Đồng thời đang từng bước cụ thể hóa các giải pháp xúc tiến hoạt động thương mại, thông tin giúp các doanh nghiệp làng nghề tiếp cận thị trường xuất khẩu; tư vấn, khuyến khích các cơ sở sản xuất, hộ gia đình đầu tư đổi mới công nghệ, dây chuyền thiết bị sản xuất; phối hợp tổ chức các chương trình khuyến công, hỗ trợ đào tạo dạy nghề, nâng cao tay nghề cho người lao động; tiến hành liên kết với các tỉnh, thành phố giúp các doanh nghiệp tiếp cận với vùng nguyên liệu; đề xuất để đẩy nhanh tiến độ xây dựng các điểm CN-TTCN làng nghề khắc phục tình trạng thiếu mặt bằng sản xuất và ô nhiễm môi trường... để nâng cao năng lực sản xuất ở các làng nghề.
Ổn định hoạt động sản xuất trong giai đoạn hiện nay, trước hết phải có chính sách ưu tiên nguồn điện phục vụ sản xuất ở các làng nghề. Với nhiệm vụ được giao, ngành công nghiệp cũng nên sớm triển khai các giải pháp về tài chính, tín dụng, như: Tiếp tục triển khai các chính sách khuyến khích phát triển ngành nghề nông thôn, xúc tiến thành lập quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp, cơ sở sản xuất ở các làng nghề vay vốn theo quy định của Chính phủ, đặc biệt sớm có đợt khảo sát nhu cầu thiếu hụt nguyên liệu ở một số làng nghề để kịp thời có biện pháp hỗ trợ tìm kiếm vùng nguyên liệu. Các làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh nên lựa chọn cho mình phương thức sản xuất mới, tránh tình trạng sản xuất ồ ạt mà chú trọng lựa chọn sản xuất những sản phẩm tinh ảo, kỹ thuật cao, một phần nhằm tiết kiệm nguyên liệu đầu vào, mặt khác nâng cao được giá trị kim ngạch xuất khẩu sẽ phần nào khắc phục được những khó khăn hiện nay./.
(Hà Tây)