Theo số liệu của Hiệp hội cà phê Ca cao Việt Nam (Vicofa), năm 1980, diện tích cà phê cả nước chỉ đạt 22.500 ha. Năm 1994, khi giá cà phê đạt ở mức kỷ lục (40.000đồng/kg), cả nước có 155.500 ha. 3 năm sau đó, diện tích cà phê tăng vọt lên 385.000 ha. Hiện nay, cả nước có trên 500.000 ha cà phê và đang có xu hướng chuyển đổi cơ cấu giống cà phê. Năm 2007, sản lượng cà phê cả nước đạt xấp xỉ 1 triệu tấn, kim ngạch đạt 1,85 tỷ USD.
Tuy là nước có tiềm năng và thế mạnh trong việc trồng và xuất khẩu sản phẩm cà phê nhưng giá trị mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam chỉ đứng thứ 4-5 thế giới do chất lượng cà phê xuất khẩu luôn có sự bất ổn, kỹ thuật bán hàng và sự phối hợp chưa có hiệu quả giữa các nhà xuất khẩu cà phê. Nguyên do của tình trạng trên chính là sự phát triển ồ ạt và bột phát của người nông dân nhằm tăng diện tích và sản lượng cà phê. Sự phát triển thiếu quy hoạch cùng việc phụ thuộc quá nhiều vào tập quán canh tác, thu hái, bảo quản và chế biến cà phê của người dân chính là nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng và giá trị mặt hàng cà phê xuất khẩu Việt Nam.
ICO cho biết, tính từ tháng 3/2007 trở về trước, cà phê có nguồn gốc từ Việt Nam bị thải loại chiếm tới 88% tổng số cà phê loại thải của thế giới, tăng 19% so với 6 tháng trước đó. Như vậy, giá trị xuất khẩu cà phê Việt Nam và uy tín về chất lượng cà phê của Việt Nam đã bị sụt giảm nghiêm trọng. Bên cạnh những diễn biến bất thường của thời tiết, sự thoái hoá của nguồn tài nguyên đất. Ngoài ra, việc suy giảm chất lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam còn do thiếu sự hướng dẫn của các cơ quan quản lý chuyên môn trong việc phổ biến và áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật cho mặt hàng cà phê xuất khẩu. Đa phần các doanh nghiệp thu mua và chế biến cà phê Việt Nam đều là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tiềm lực tài chính còn hạn chế, thiết bị công nghệ lạc hậu và thiếu sự gắn kết chặt chẽ với người dân từ khâu trồng đến quá trình thu mua, bảo quản và chế biến.
Để giải quyết thực trạng đó, mới đây Bộ NN và Phát triển Nông thôn đã ban hành chỉ thị yêu cầu các địa phương từ nay đến năm 2010 không phát triển thêm diện tích trồng mới, nhằm đảm bảo năng suất và chất lượng.
Để phát triển bền vững ngành cà phê trong nước, Việt Nam cần chú trọng gia tăng sản lượng cà phê hoà tan. Cần thay đổi suy nghĩ của các nhà sản xuất cà phê rang xay Việt Nam cần phải tiếp tục đầu tư công nghệ...Muốn nâng cao giá trị và chất lượng cà phê trong nước là phải áp dụng TCVN 4193-2005 trong việc thu mua, bảo quản và chế biến nguồn nguyên liệu cà phê, đồng thời kiên trì đàm phán và thuyết phục khách hàng truyền thống mua cà phê Việt Nam theo tiêu chuẩn mới.