Trước tình trạng đó chỉ có Arập Xêút là có khả năng bù đắp sự thiếu hụt, nhưng nước này dường như không có ý định "ra tay".
Tuy nhiên, để tìm hiểu tại sao những nguồn cung dầu mỏ lại trở nên khan hiếm như vậy, có thể nhìn vào thực trạng của ngành dầu khí Nga, nước sản xuất dầu lớn thứ 2 thế giới.
Theo Citibank, hơn 7 năm qua Nga đóng góp khoảng 80% trong tổng sản lượng dầu tăng thêm được cung cấp ngoài nguồn của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Việc tăng sản lượng dầu trong những năm đầu của thập kỷ này vừa đủ với nhu cầu gia tăng của Trung Quốc và Ấn Độ, song trong tháng 4 vừa qua, sản lượng dầu sụt giảm tới 4 tháng liên tiếp.
Trước đây sản lượng dầu của Nga ngày càng tăng, nhưng sau khi Phó chủ tịch Hãng dầu mỏ Lukoil của Nga, Leonid Fedun, tuyên bố sản lượng dầu của Nga không bao giờ có thể đạt mức 10 triệu thùng/ngày, khiến nhiều nước hiểu rằng không thể trông chờ vào nguồn cung dầu cùa Ngacho nhu cầu dầu ngày một gia tăng của thế giới. Do vậy giá dầu thế giới đã bị đẩy lên.
Dầu khí là nền tảng của chế độ thời cựu Tổng thống Nga Vladimir Putin, và là mối quan tâm của tân Tổng thống Nga Dmitry Medvedev, người từng là Chủ tịch tập đoàn dầu khí quốc doanh Gazprom. Nguồn tiền thu về từ ngành dầu khí đã đem lại cho nước Nga kinh tế phát triển, đất nước ổn định và uy tín, ảnh hưởng của Nga trên trường quốc tế cũng gia tăng đáng kể.
Theo nhà phân tích Anisa Redman của ngân hàng HSBC, nguyên nhân gây nên tình trạng rối ren trong ngành dầu khí Nga chủ yếu là do con người.
Về mặt nguyên tắc, "thần dược" của Nga sẽ còn tiếp tục trong nhiều năm. Bởi lẽ theo số liệu của hãng dầu mỏ BP, Nga là nước sở hữu 7 mỏ có trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, trữ lượng tới 80 tỷ thùng. Còn ông Robert Dudley, người phụ trách TNK-BP, liên doanh dầu khí giữa Nga và BP, tin rằng Nga sẽ còn tìm thấy thêm một trữ lượng khoảng 100 tỷ thùng dầu, nhưng Nga đã điều hành ngành công nghiệp này kém, khiến sản xuất bị giảm mặc dù giá dầu thế giới đang tăng lên.
Chính phủ Nga giảm thuế đối với sản xuất dầu ở các mỏ dầu cũ, bởi vậy các hãng dầu tập trung nỗ lực khai thác cạn kiệt các mỏ dầu cũ. Sau khi Liên bang Xôviết sụp đổ đầu những năm 1990, bằng việc định vị lại ví trí các mỏ dầu chính xác hơn, lắp đặt những máy bơm mới và cho thêm nước và hóa chất vào các giếng dầu để duy trì áp suất tốt, các hãng dầu tư nhân đã nâng sản lượng dầu hàng ngày của Nga từ 6 triệu thùng lên gần 10 triệu thùng, chủ yếu ở miền tây Xibêri. Chỉ riêng trong năm 2003, sản lượng dầu đã tăng 12%.
Nhưng chiến lược này ngày nay càng thu được ít lợi nhuận hơn. Ông Fedun cho biết các mỏ ở phía tây của Xibêri đã đạt đến ngưỡng cạn kiệt. Để duy trì mức sản xuất như hiện nay đòi hỏi phải tăng thêm đầu tư. Để sản lượng của Nga tăng trở lại, các hãng phải đầu tư rất nhiều để phát triển các mỏ dầu mới ở những nơi xa xôi như đông Xibêri và khu vực Sakhalin.
Chính mức thuế Nga áp dụng cho hoạt động xuất khẩu dầu khiến sản lượng dầu sản xuất tại Nga giảm. Chính phủ áp thuế xuất khẩu 65% đối với dầu có giá trên 25 USD/thùng. Ban điều hành của TNK-BP cho rằng gia tăng chi phí khiến nhiều hoạt động đầu tư dầu khí vào Nga không có lãi, trừ khi hệ thống thuế được điều chỉnh. TNK-BP chiếm 1/5 sản lượng của BP, nhưng chỉ có 1/10 lợi nhuận.
Cuối những năm 1990 Nga có một số dự án sản xuất với các đối tác nước ngoài và chúng không bị áp thuế nặng. Nhưng sau đó các dự án như vậy sau này bị bỏ dần, khiến sản lượng dầu của Nga giảm dần từ tháng 8/06.
Theo ông Fedun, Lukoil hiện đang đầu tư 10 tỷ USD/năm cho sản xuất, nhưng 30% trong số đó dùng cho sản xuất khí đốt, đạt lợi nhuận cao hơn do giá khí đốt trong nước tăng và chịu thuế thấp hơn. Hãng này thực hiện mục tiêu tăng trưởng 4%/năm trong 15 năm tới, trong khi nhiều công ty khác hy vọng hệ thống thuế sẽ thay đổi.
Năm ngoái Chính phủ Nga đã giảm 4,5 tỷ USD tiền thuế cho ngành dầu khí, nhưng các công ty vẫn cho rằng số tiền đó chỉ đủ để giữ cho sản xuất ổn định. Trong ngày nhậm chức Thủ tướng hôm 8/5 ông Putin cho biết cần giảm thuế hơn nữa đối với ngành dầu khí.
Tuy nhiên, các mỏ dầu mới đòi hỏi mất cả chục năm để phát triển. Chính phủ Nga cũng không cho phép khai thác thăm dò tại vùng bắc cực- khu vực mà các chuyên gia dầu khí cho rằng là cũng có nhiều tiềm năng trữ lượng nhất. Ông Fedun cho rằng trong tương lai, các hãng nước ngoài với những khả năng khai thác các mỏ dầu ngoài khơi dưới lòng biển sẽ bị hạn chế và nắm cổ phần ít hơn Chính phủ Nga trong các dự án liên doanh lớn. Nói cách khác sản xuất dầu tại Nga sẽ do Chính phủ quyết định.
Chris Weafer, một người chuyên theo dõi về Nga và là nhà chiến lược chính tại ngân hàng Uralsib cho rằng nước Nga ngày nay phụ thuộc vào ngành dầu khí nhiều hơn bao giờ hết. Dầu khí hiện giờ chiếm hơn 30% GDP và doanh thu từ các hoạt động này chiếm 50% ngân sách. 65% lượng dầu khí mà Nga sản xuất là phục vụ xuất khẩu và Chính phủ đã đặt cược vào "con ngỗng đẻ những quả trứng vàng này".
ttxvn