Có các dấu hiệu mạnh mẽ cho thấy sự tàn phá nhu cầu tiêu dùng tại nước dùng dầu lớn nhất thế giới là Mỹ.
Mùa xuân 2008, khi giá gas đạt mức 4 USD/ gallon, nước Mỹ chứng kiến một thay đổi mang tính cách mạng trong lối sống, tác phong làm việc của người dân: ít sử dụng xe tư, sử dụng nhiều hơn phương tiện giao thông công cộng, giảm mua bán, ít đi lại. Xu hướng này dường như không dừng ở Mỹ mà đang lan sang cả những nước châu Âu giàu có.
Xưa nay, Lục địa già vốn được xem là khu vực xanh (thân thiện môi trường) với việc cố gắng giảm sự phụ thuộc vào năng lượng truyền thống, một đồng tiền mạnh cũng tưởng như là lá bùa hộ mệnh cho các công dân của họ. Nhưng giá dầu lên cao như hiện nay khiến tiền họ tiêu như bị mất cắp. Nhiều cuộc “biểu tình xăng dầu” đã nổ ra ở cả những nước vốn được coi là giàu có và thanh bình.
Nhưng nếu sự thật không dễ chịu đối với các nước công nghiệp hóa, thì tình hình còn tồi tệ hơn đối với các nước đang phát triển nơi 50% thu nhập của người dân dùng để mua lương thực, thực phẩm và năng lượng.
Còn ở châu Á, chính phủ các nước thường có xu hướng bảo hộ nền kinh tế trong nước bằng cách trợ giá năng lượng. Nhưng giá dầu lên quá cao khiến các chương trình đó sẽ sớm phải huỷ bỏ và một cuộc cách mạng năng lượng đang lan từ châu Mỹ sang châu Á.
“Chúng ta chỉ có thể chống chọi với giá dầu ở mức 80 USD/thùng”, Daniel Yergin, Giám đốc Viện nghiên cứu năng lượng Cambridge nhận xét. Ông cũng cho rằng với mức giá 200 USD/thùng người dân sẽ phải gồng mình chống chịu, điều này cũng có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường: trật tự thế giới sẽ thay đổi.
Một năm trước đây, chưa ai nói về việc giá dầu sẽ có thể lên đến 200 USD/thùng. Nhưng bây giời, kể cả những người lạc quan nhất cũng không thể phủ nhận sự thật rằng thứ vàng đen này sẽ lập kỷ lục đó chỉ trong vài tháng tới.
Giá dầu tăng chóng mặt, từ 10 USD/thùng năm 1999 lên 95 USD/thùng năm 2007 và thời gian gần đây đã lên mức 135 USD/thùng. Nguyên nhân là cầu về năng lượng tăng, đặc biệt là nhu cầu từ các nền kinh tế đang bùng nổ như Trung Quốc, Ấn Độ.
Những tác động toàn diện
Các quốc gia chuyên sản xuất, xuất khẩu các mặt hàng tiêu dùng thông thường giá rẻ như Trung Quốc, Ấn Độ sẽ trở thành các nước xuất khẩu lạm phát, vì giá năng lượng chiếm một tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm. Khi giá dầu lên đến 200 USD/thùng, việc tăng giá bán sản phẩm tất yếu xảy ra. Chính vì thế, dòng người tiêu dùng Mỹ đang lũ lượt léo đến các siêu thị Wal-Mart để khuân hàng hoá rẻ của Trung Quốc trước khi chúng bị đẩy giá lên cao hơn. Lạm phát năm 2008 của Mỹ được dự báo là khá cao ở mức 5%, còn của Châu Âu là 3%.
Nhiều công ty ở thung lũng công nghiệp Detroit sẽ phá sản và ngành hàng không thế giới cũng sẽ lâm nguy. Thậm chí đối với nhiều hãng hàng không, giá dầu 200 USD còn tàn khốc hơn cuộc tấn công khủng bố ngày 9/11/2001 hay đại dịch SARS năm 2003.
Theo dự báo của Hiệp hội Hàng không Thế giới (IATA), ngành hàng không toàn cầu sẽ lỗ 6,1 tỷ USD trong năm nay, mức nặng nhất kể từ năm 2003 nếu giá dầu ở mức 135 USD/thùng như hôm 22/5. Nếu mức giá là 107 USD/thùng thì số lỗ là 2,3 tỷ USD.
Trong 6 tháng trở lại đây, hàng loạt hãng hàng không trên thế giới đã phải đóng cửa. Hãng Silverjet airline của Anh là nạn nhân mới nhất của tình trạng này. Tuần trước, Silverjet đã cho toàn bộ số máy bay của mình ngừng hoạt động do không còn tiền để trang trải chi phí. Hãng hàng không giá rẻ Oasis Hong Kong Airlines, Skybus Airlines và Frontier Airlines Holdings của Mỹ cũng phải đóng các đường bay của mình trong mấy tuần gần đây.
Giá dầu tăng cao cũng khiến ngày càng có nhiều người dân Mỹ phải bán máu đổi lấy khí đốt. Các công ty thu mua máu cho biết, giờ đây ngày càng có nhiều người coi việc bán máu là nguồn thu nhập trong thời buổi giá cả nhiên liệu và các mặt hàng thiết yếu khác đang leo thang. Nạn nhân chủ yếu là sinh viên, giáo viên, những người làm thuê ở thành phố...
Nhưng giá dầu tăng cao trong suốt thời gian qua cũng làm cho các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ như Nga, Iran, Venezuela thu được nhiều tỷ USD. Chỉ tính riêng 6 quốc gia vùng Vịnh chuyên xuất khẩu dầu mỏ đã thu được 95 tỷ USD. Điều đó giúp cho các quỹ đầu tư quốc gia của các nước xuất khẩu dầu mỏ đầy hơn. Họ trở thành vua đầu tư trên các thị trường và hướng mạnh đầu tư vào các công ty danh tiếng của phương Tây.
Giá dầu tăng, thế giới có thể sẽ nguy hiểm hơn. Các nước sản xuất dầu sẽ lộng hành và tác oai tác quái hơn trong quan hệ với thế giới. Nhưng họ cũng sẽ bị mất ổn định. Máu có thể sẽ đổ nhiều hơn, nội chiến sẽ diễn ra ở nhiều nơi hơn. Những tranh chấp ở Trung Đông, châu Phi, Nga, Venezuela sẽ nóng bỏng hơn. Cán cân quyền lực sẽ nghiêng về phía những nước sản xuất dầu. Nhưng không chắc đôla dầu lửa sẽ được đầu tư khôn ngoan vào hiện đại hóa các nước này.
Giải pháp
Bạn sẽ làm gì để bảo vệ bản thân khỏi những tác động của giá xăng dầu tăng. Khó khăn nhưng lại rất đơn giản nếu bạn biết chấp nhận thực tế và thực hiện những hành động được cho là nhỏ nhất như: lái xe với tốc độ hợp lý, tăng sử dụng các phương tiện công cộng, tắt điện, vô tuyến và các thiết bị khác khi không sử dụng hoặc ra khỏi nhà, sử dụng các công nghệ xanh... Và tất nhiên khi các nước giàu tiết kiệm được năng lượng thì nhiều nước đang phát triển khác sẽ học theo và đó là cách duy nhất mà thế giới có thể làm được - như đã từng làm có hiệu quả vào thời gian khủng hoảng năng lượng của những năm 1970.
Giá dầu tới 200 USD cũng sẽ buộc các nước phải nghiên cứu, ứng dụng nhanh hơn các giải pháp sử dụng các nguồn năng lượng sạch, xanh để bớt phụ thuộc vào dầu mỏ. Nhưng không có biện pháp nào có thể triển khai nhanh, hiệu quả ngay trong 6 - 24 tháng tới. Điều này khiến các nhà phân tích dự báo chủ nghĩa toàn cầu hoá sẽ bị thay thế bằng chủ nghĩa khu vực vì vấn đề phí vận tải đội lên không cho phép buôn bán với các thị trường ở xa. Và như thế, Mỹ sẽ tìm đến các nguồn hàng trong châu Mỹ Latinh, Nhật Bản nhập nhiều hàng hoá hơn từ Trung Quốc, còn các nước Tây Âu thì quay về với những bạn hàng ở Đông Âu.
Các nhà lãnh đạo Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) cho rằng giá dầu tăng do nguyên nhân đầu cơ, sự giảm giá của đồng đôla Mỹ... Tuy nhiên, các nhà phân tích nhận định, đây chỉ là những bao biện của OPEC nhằm từ chối tăng nguồn cung dầu lửa./.
(tổ quốc, Newsweek)