Dữ liệu mới nhất từ Bộ Nông nghiệp Indonesia cho thấy, chỉ trong vòng 5 năm, diện tích đất trồng cao su của nước này đã sụt giảm tới 17%, từ mức 3,78 triệu ha vào năm 2021 xuống còn ước tính khoảng 3,13 triệu ha vào năm 2026. Sự sụt giảm về diện tích đã kéo theo hệ lụy trực tiếp lên sản lượng. Từ mức hơn 3 triệu tấn vào năm 2021, sản lượng cao su của Indonesia dự kiến sẽ giảm sâu xuống chỉ còn 2 triệu tấn trong năm nay.
Tại Nam Sumatra, vùng sản xuất trọng điểm, Hiệp hội nông dân trồng cao su Apkarindo ghi nhận đã có tới 500.000 ha đất được chuyển đổi sang trồng cọ dầu. Với việc chiếm tới 14% sản lượng toàn cầu, bất kỳ sự biến động tiêu cực nào từ phía Indonesia cũng đủ sức tạo ra những đợt sóng chấn động lên thị trường hàng hóa thế giới.
Nguyên nhân cốt lõi của làn sóng rời bỏ cây cao su được xác định bởi hai yếu tố chính là lợi nhuận và quản trị lao động. Sau khi đạt đỉnh vào năm 2011, giá cao su đã rơi vào tình trạng suy thoái kéo dài. Ngược lại, giá dầu cọ dù có biến động nhưng đã tăng vọt lên mức kỷ lục trong thời kỳ đại dịch và hiện đang nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các quy định về nhiên liệu sinh học. Hiện nay, dầu cọ đóng góp tới 8,3% kim ngạch xuất khẩu và 3,5% GDP của Indonesia, trở thành ngành công nghiệp được Chính phủ ưu tiên thúc đẩy.
Cây cao su đòi hỏi kỹ thuật khai thác khắt khe và sự giám sát hàng ngày, trong khi cây cọ dầu chỉ cần thu hoạch hai lần mỗi tháng và dễ quản lý hơn. Đặc biệt, tình trạng thiếu hụt lao động lành nghề trong việc khai thác nhựa cao su đang trở thành thách thức lớn đối với các chủ đồn điền.
Sự sụt giảm sản lượng tại Indonesia đang buộc các đại gia ngành lốp xe - vốn tiêu thụ khoảng 50% lượng cao su tự nhiên của nước này - phải thay đổi chiến lược nguồn cung. Đại diện từ Michelin, hãng sản xuất lốp xe hàng đầu của Pháp, thừa nhận rằng, mặc dù Indonesia vẫn là nhà cung cấp chiến lược quan trọng, nhưng tỷ lệ nguồn cung từ quốc gia này đã giảm đáng kể do sự hạn chế về tính sẵn có của nguyên liệu.
Trên thị trường, cao su SIR20 của Indonesia hiện được giao dịch ngang bằng, đôi khi cao hơn so với loại STR20 của Thái Lan. Đây là một sự đảo ngược so với xu hướng thông thường, khi cao su Thái Lan luôn giữ mức giá cao hơn, cho thấy người mua hiện có rất ít không gian để tìm kiếm nguyên liệu thay thế, khi nguồn cung từ Indonesia bị thắt chặt.
Để bù đắp cho sự thiếu hụt từ Đông Nam Á, thị trường đang chứng kiến sự gia tăng sản lượng từ các khu vực khác, đặc biệt là Tây Phi. Bờ Biển Ngà đã nhanh chóng chiếm lĩnh thêm thị phần, với các hoạt động giao thương sôi nổi hơn trong bối cảnh các quy định về chống phá rừng của EU (EUDR) đang đến gần vào tháng 12/2026.
Mặc dù Chính phủ Indonesia đang nỗ lực tìm cách tăng cường khả năng cạnh tranh cho ngành cao su và kêu gọi nông dân xem xét các tác động bền vững lâu dài, nhưng trước sức ép về thu nhập ngắn hạn, bài toán giữ chân người nông dân với cây cao su vẫn còn nhiều thách thức.