Thị trường tiền tệ đã gia tăng kỳ vọng rằng Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ (SNB) và Ngân hàng Trung ương Thụy Điển (Riksbank) sẽ tăng lãi suất trước cuối năm, trong khi Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) được dự đoán sẽ tham gia chu kỳ thắt chặt vào năm 2027.
Tại châu Á, các Ngân hàng Trung ương cũng được cho là sẽ tạm hoãn kế hoạch cắt giảm lãi suất, thậm chí cân nhắc khả năng tăng lãi suất.
Sự điều chỉnh kỳ vọng mạnh mẽ này diễn ra khi các nhà sản xuất dầu lớn cắt giảm nguồn cung và lo ngại gia tăng về tình trạng gián đoạn vận chuyển kéo dài, khiến giá dầu vượt 119 USD/thùng, mức cao nhất kể từ giữa năm 2022.
Đối với nhiều nhà hoạch định chính sách, diễn biến này gợi lại ký ức không mấy dễ chịu. Cách đây bốn năm, nhiều Ngân hàng Trung ương châu Âu đã phản ứng chậm trong việc nâng lãi suất, khi cuộc xung đột Nga - Ukraine gây ra cú sốc năng lượng và nhanh chóng lan rộng sang giá tiêu dùng.
Frederik Ducrozet, trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế vĩ mô tại Pictet Wealth Management, cho rằng ký ức về giai đoạn đó vẫn còn rất rõ ràng đối với nhiều nhà hoạch định chính sách, vì vậy họ không thể xem nhẹ nguy cơ một cú sốc nguồn cung mới có thể lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng.
Dữ liệu từ thị trường tiền tệ cho thấy ECB được kỳ vọng sẽ tăng lãi suất một lần vào khoảng tháng 6/2026 hoặc tháng 7/2026 và có thể thêm một lần nữa vào tháng 12/2026. Riksbank có thể tăng lãi suất một hoặc hai lần vào mùa thu.
SNB được dự báo sẽ nâng lãi suất vào tháng 10/2026 và thêm một lần nữa trong năm 2027 - thời điểm BoE cũng có thể bắt đầu tham gia chu kỳ thắt chặt.
Cả bốn Ngân hàng tTrung ương này sẽ họp vào ngày 18–19/3 nhưng dự kiến sẽ không có hành động chính sách ngay lập tức.
Các quan chức, đặc biệt tại ECB, đã nhấn mạnh rằng sự gia tăng tạm thời của giá dầu do xung đột Iran gây ra sẽ không làm thay đổi đáng kể triển vọng lạm phát trung hạn, và do đó chưa cần phản ứng chính sách.
Tuy nhiên, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, tình hình có thể khác. Phân tích của TS Lombard cho thấy lạm phát khu vực đồng euro có thể tăng khoảng 1 điểm phần trăm nếu giá dầu và khí đốt giữ ở mức hiện tại, trong khi lạm phát tại Anh cũng có thể tăng gần tương tự.
Chi phí nhiên liệu cao hơn cũng có thể lan sang toàn bộ nền kinh tế, làm tăng chi phí vận tải và sản xuất tương tự như năm 2022.
Marco Brancolini, trưởng bộ phận chiến lược lãi suất khu vực đồng euro tại Nomura, cho rằng ECB đã chờ đợi quá lâu vào năm 2022 vì khi đó họ vừa trải qua một thập kỷ giảm phát. Hiện nay, hội đồng điều hành ECB sẽ ít kiên nhẫn hơn nhằm tránh lặp lại sai lầm đó.
Bài toán cốt lõi đối với các Ngân hàng Trung ương là liệu họ nên tuân theo lý thuyết kinh tế truyền thống – vốn cho rằng nên bỏ qua các cú sốc nguồn cung tạm thời – hay phải hành động sớm dựa trên những kinh nghiệm trước đây.
Reinhard Cluse, nhà kinh tế tại UBS, cho biết nguyên tắc lâu nay của ECB là bỏ qua các cú sốc nguồn cung năng lượng từ bên ngoài, vì cú sốc giá ban đầu là điều khó tránh và có thể chỉ mang tính tạm thời, trong khi việc thắt chặt chính sách tiền tệ có thể làm tổn thất sản lượng nghiêm trọng hơn.
Tuy vậy, với diễn biến giá năng lượng gần đây và nguy cơ xuất hiện các hiệu ứng lan tỏa thứ cấp, ông thừa nhận ECB có thể buộc phải đưa thời điểm tăng lãi suất đầu tiên sớm hơn dự kiến.
Dù vậy, một số nhà kinh tế cảnh báo rằng thị trường có thể đang phản ứng quá mức. Ducrozet của Pictet cho rằng Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ có khả năng tăng lãi suất thấp nhất do đồng franc Thụy Sĩ đang mạnh lên.
Trong khi đó, Alberto Gallo - giám đốc đầu tư tại Andromeda Capital Management - cho rằng sự thay đổi trong định giá thị trường phần lớn phản ánh việc các nhà đầu tư nhanh chóng rút lại các dự báo trước đó rằng lãi suất sẽ giảm. Quan điểm này cũng được Brancolini của Nomura đồng tình.