Năm 2010 trị giá xuất khẩu con cá tra, basa (vietnamese pangasius) lên tới đỉnh điểm gần tỷ tư đô la Mỹ, đủ nói lên tầm vóc và sự đóng góp to lớn của con cá tra, cá basa của đồng bằng sông Cửu Long đối với ngành thủy sản nước ta.
Năm 2010, theo báo cáo tính toán của Hải Quan sở tại hai thị trường Rumani và Xéc-bia, có khoảng 17.000 tấn fillet pangasius đông lạnh đã được nhập vào đây (13.200 tấn vào Rumani và hơn 3800 Tấn vào Xéc-bia); so với các thị trường Mỹ, Đức, Anh thì chưa nhiều nhưng quả thật 17.000 tấn/ năm là một con số vô cùng ấn tượng so với ít năm trước đó.
Vietnamese pangasius vào Rumani năm 2002 chỉ dăm tấn, được xếp chung container với tôm, mực khoanh khuyên, bạch tuộc con đông lạnh. Năm 2004, chỉ có hai containers 20’ do Sea Bell Co. “ mạnh tay” thử nghiệm để sau đó hàng chục khách hàng Sea Bell Co; Ocean Fish Co; Omnitron Co; Fredo Foods, Costiana Impex Co. v. v . . . đua nhau vào Việt Nam và ký “liên hồi” các hợp đồng nhập khẩu vietnamese pangasius.
Các đối tác Rumani và Xécbia của Cafatex Co.; Lê Anh Co.; Bao Tien Co.; Vinh Nguyen Co; Viet tin Co; Sea Food Prodex; Bianfisco v.v. . . đã không ngần ngại ký hợp đồng dài hạn, giao dần theo định kỳ và trả tiền sau khi hàng cập cảng.
Bên cạnh thành công trong việc mở rộng thị trường, các hợp đồng xuất, nhập khẩu con cá tra và cá basa của đồng bằng sông Cửu Long cũng còn nhiều khó khăn, khúc mắc:
Có Công ty giao một lúc cả 10 containers 20’ fillet pangasius đông lạnh, khi ký người xuất khẩu đã không lưu ý khách hàng nên khi hàng đến cảng, hải quan bạn- thành viên EU một mực đòi neo hàng ở phao zero, nhất định không cho hàng vào vì Hải quan bạn phát hiện quá khứ không “ sạch” của Công ty xuất khẩu. Rằng Công ty xuất khẩu đó đã từng bị khiếu nại một vài containers ở Italia hồi năm 2006 và đã bị báo chí của Công ty Slow Foods, Slow Fish của nước này làm ầm ỹ. Hải quan nước sở tại buộc phải cho kiểm tra thật kỹ từng container một và sẽ hủy ngay nếu phát hiện ra sản phẩm chứa khuẩn có hại cho sức khỏe người tiêu dùng. Công ty nhập khẩu Rumani thông báo Thương vụ đến làm việc ngay và “dọa” sẽ khiếu nại đòi bồi thường nếu hàng có vấn đề. Thương vụ cam kết nếu hàng không có vấn đề gì thì phía Rumani và người nhập khẩu sẽ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Thương vụ đã tích cực đàm phán, đấu tranh mạnh mẽ với phía nhà nhập khẩu và các cơ quan phía bạn vì quyền lợi của các nhà xuất khẩu cá tra, basa Việt Nam. Sau một tuần kiểm tra “cực kỳ” kỹ lưỡng, hải quan Rumani phải thừa nhận lô cá basa của Việt Nam có chất lượng tốt, phù hợp các chứng chỉ y tế gửi kèm chứng từ thanh toán. Buộc Công ty nhập khẩu chịu chi phí kiểm tra cả hàng chục ngàn đô la Mỹ mà không thể khiếu nại đòi bồi thường.
Một số công ty xuất khẩu khác của ta do quá tin tưởng đối tác tư nhân bạn giao cả lô hàng trị giá 400.000 USD và chấp thuận cho người mua trả dần, tuy nhiên đây là mục đích là chiếm dụng vốn càng lâu càng tốt để nhập thêm hoa quả Tây ban Nha, Israel về bán kiếm lời của đối tác. Doanh nghiệp Việt Nam đã tìm tới Thương vụ nhờ can thiệp, sau khi làm việc với Thương vụ, phía bạn đã trả một phần tiền hàng. Khi đối tác còn nợ số tiền cá khoảng 100.000$, Thương vụ bất ngờ nhận được điện của người xuất khẩu đề nghị thôi can thiệp, nhưng sau một thời gian phía nhà nhập khẩu vẫn không trả tiền.
Hồi năm ngoái khi hàng trăm containers đã và đang được xếp cá pangasius đông lạnh và chuẩn bị lên đường về Constantza Biển đen thì tổ chức Bảo vệ động vật hoang dã WWF có trụ sở tại Na Uy Thụy Điển lại đưa con cá basa vào sách đỏ, Thương vụ đã phải trả lời rất nhiều các câu hỏi của báo giới cũng như các nhà nhập khẩu nhằm bảo vệ hình ảnh sản phẩm cá tra, cá basa vốn đã được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng.
Để duy trì tăng trưởng xuất khẩu vào thị trường Rumani nói riêng và châu Âu nói chung, các doanh nghiệp cần hết sức lưu ý với các điều khoản hợp đồng chặt chẽ đặc biệt là điều khoản Trọng tài kinh tế, nếu không được chọn Trọng tài kinh tế tại Việt Nam nên chọn Trọng tài kinh tế ở nước thứ 3 gần Việt Nam, bảo đảm chất lượng sản phẩm, tuân thủ đúng các yêu cầu của nhà nhập khẩu, các quy định của nước nhập khẩu.