Ngày 29/6/2015, Tổng thống Obama đã ký ban hành luật về Quyền xúc tiến thương mại (Trade Promotion Authority – TPA) cho thấy các cuộc đàm phán đối với Hiệp định kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (Trans-Pacific Partnership – TPP) có thể sẽ kết thúc trong những tháng tới.

Báo cáo kinh tế vĩ mô Việt Nam tháng 7 nhận định, đối với Việt Nam, đây là một tín hiệu tích cực khi Việt Nam vẫn chưa thể ký kết hiệp định thương mại tự do với Mỹ - thị trường xuất khẩu lớn nhất của mình.

HSBC tin rằng, TPP sẽ rất có lợi đối với Việt Nam - quốc gia có nguồn lao động chi phí rẻ dồi dào và xu hướng này sẽ còn tiếp tục trong hai thập kỷ tới. Năng suất lao động của Việt Nam dù đang ở mức thấp nhất trong khu vực nhưng lại có tốc độc tăng trưởng nhanh nhất nhờ vào lĩnh vực FDI hoạt động hiệu quả hơn. HSBC kỳ vọng tăng trưởng GDP sẽ tăng nhanh trong vài năm tới.

Câu hỏi đặt ra là liệu Việt Nam có thể tiến xa hơn những thành công đang được gặt hái dễ dàng nhờ vào việc sử dụng nguồn lao động giá rẻ để tăng trưởng. Kể từ khi gia nhập vào WTO vào tháng 1/2007, kết quả hoạt động của các doanh nghiệp trong nước vẫn không tốt lắm do việc phân bổ các nguồn lực thiếu hiệu quả và do chính sách công nghiệp thiếu tập trung.

Mô hình tăng trưởng của Việt Nam là mô hình cổ điển: sử dụng lợi thế cạnh tranh của một quốc gia về yếu tố cường độ sản xuất và nguồn lực tự có để nổi trội trong hoạt động giao thương quốc tế. Nguồn lực rõ ràng của nền kinh tế Việt Nam là: chi phí nhân công lao động giá rẻ và quỹ đất canh tác dồi dào.

Tuy nhiên, các phân tích cho thấy mô hình tăng trưởng hiện tại của Việt Nam không có tính bền vững, đặc biệt là trong trung hạn khi nguồn cung lao động giá rẻ dư thừa sẽ biến mất và chi phí lương giá rẻ sẽ không còn.

Nguyên nhân chính nằm ở việc quản trị nguồn lực, đặc biệt là phân bổ nguồn vốn. Khối doanh nghiệp Nhà nước mặc dù hoạt động không hiệu quả nhưng vẫn được phân bổ một phần đáng kể về đầu tư từ nhà nước thì sản lượng sinh ra ít hơn trong suốt thời gian qua.

HSBC tin rằng các yếu tố đóng góp lớn nhất cho tăng trưởng của Việt Nam trong những năm tới sẽ là thương mại nhờ vào các thoả thuận thương mại quan trọng như TPP và nguồn lực chi phí lao động.
Những nguy cơ lớn nhất sẽ xuất phát từ chính Việt Nam khi việc phân bổ các nguồn lực thiếu hiệu quả sẽ khiến cho năng suất suy yếu dần và khiến Việt Nam rơi vào cái bẫy thu nhập trung bình thấp. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy thoát ra khỏi điều này là khó có thể và đòi hỏi những nỗ lực tích cực để thúc đẩy đầu tư hiệu quả cho dù có ở đầu tư cơ sở hạ tầng phần cứng hay mềm.

Thái Hà