Việc eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược dọc bờ biển Iran - gần như bị phong tỏa đã làm gián đoạn khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu kể từ khi Mỹ-Israel và Iran diễn ra xung đột vào ngày 28/2.
Cuộc xung đột đã gây thiệt hại cho hàng loạt cơ sở hạ tầng năng lượng tại Trung Đông, bao gồm mỏ khí, nhà máy lọc dầu và các cảng xuất khẩu - những hạng mục có thể mất nhiều năm để khôi phục.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định đây là cú sốc năng lượng nghiêm trọng nhất trong lịch sử, vượt cả Khủng hoảng dầu mỏ 1973 từng gây thiếu hụt nhiên liệu và thiệt hại kinh tế trên diện rộng.
Đến nay, cuộc khủng hoảng đã khiến thị trường thiếu hụt khoảng 400 triệu thùng dầu, tương đương 4 ngày tiêu thụ toàn cầu, đẩy giá năng lượng tăng khoảng 50%.
Dầu, khí và các sản phẩm liên quan đóng vai trò thiết yếu trong nền kinh tế hiện đại, từ vận tải, sản xuất công nghiệp đến sản xuất nhựa và phân bón, khiến tác động lan rộng trên toàn cầu.
Các chuyên gia nhận định quy mô ảnh hưởng lần này lớn hơn đáng kể so với các cuộc khủng hoảng trước đây tại khu vực Vịnh, do tác động đồng thời tới nhiều chuỗi cung ứng từ nhiên liệu, hóa chất đến LNG và nông nghiệp.
Cú sốc giá năng lượng cũng làm gia tăng áp lực lạm phát, ảnh hưởng trực tiếp tới người tiêu dùng và doanh nghiệp, đồng thời tạo sức ép chính trị đối với các chính phủ.
Chính phủ các nước buộc phải can thiệp
Giá dầu chuẩn toàn cầu đã tăng hơn 50%, vượt mốc 110 USD/thùng, trong khi một số loại dầu Trung Đông đạt gần 164 USD/thùng.
Giá nhiên liệu tăng mạnh đã khiến nhiều quốc gia triển khai biện pháp tiết kiệm năng lượng. Thái Lan đã yêu cầu công chức tiết kiệm năng lượng bằng cách tạm dừng các chuyến công tác nước ngoài và sử dụng cầu thang bộ thay vì thang máy, trong khi Bangladesh đóng cửa các trường đại học.
Sri Lanka đã áp dụng chế độ phân phối nhiên liệu, Trung Quốc đã cấm xuất khẩu nhiên liệu tinh chế và kế hoạch dự phòng năng lượng của chính phủ Anh bao gồm việc hạ giới hạn tốc độ để tiết kiệm nhiên liệu.
IEA cũng đưa ra các khuyến nghị như làm việc từ xa, hạn chế di chuyển bằng đường hàng không - vốn đã bị gián đoạn nghiêm trọng do đóng cửa nhiều trung tâm trung chuyển tại Trung Đông.
Dù IEA đã công bố kế hoạch tung ra 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp, các chuyên gia cho rằng con số này chỉ đủ bù đắp khoảng 20 ngày tác động của khủng hoảng.
Bà Natasha Kaneva, một nhà phân tích của JP Morgan, cho biết giảm nhu cầu là giải pháp duy nhất khi nguồn cung thiếu hụt.
Thị trường khí đốt và nhiên liệu chịu áp lực lớn
Giá nhiên liệu hàng không tại châu Âu đã tăng lên mức kỷ lục khoảng 220 USD/thùng, kéo theo nguy cơ giá vé máy bay tăng mạnh. Tại Mỹ, giá xăng bán lẻ tăng hơn 1 USD/gallon kể từ cuối tháng 02/2026.
Giá khí đốt tại châu Âu và châu Á cũng tăng mạnh khi nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng. Trong khi đó, chi phí điện năng tiêu dung cũng có thể sẽ tăng cao.
Ông Saad al-Kaabi, Giám đốc điều hành của QatarEnergy, nói với Reuters rằng cuộc xung đột sẽ khiến khoảng 12,8 triệu tấn LNG mỗi năm - khoảng 3% nguồn cung toàn cầu - bị gián đoạn trong vòng 3 đến 5 năm.
An ninh lương thực toàn cầu
Xung đột cũng đe dọa nghiêm trọng đến nguồn cung lương thực, khi khoảng 1/3 thương mại phân bón toàn cầu đi qua eo biển Hormuz hiện bị đình trệ.
Giá các sản phẩm phân bón gốc nitơ như urê đã tăng 30–40% kể từ khi xung đột bắt đầu, gây áp lực lớn lên ngành nông nghiệp. Nhiều nhà máy phân bón tại châu Á đã phải cắt giảm sản xuất hoặc tạm dừng hoạt động do thiếu nguyên liệu đầu vào.
Ông Maximo Torero, nhà kinh tế trưởng của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), nhận định nếu xung đột kéo dài thêm vài tuần, nguồn cung lương thực toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, do gián đoạn mùa vụ và giảm sản lượng các mặt hàng thiết yếu như ngũ cốc, thức ăn chăn nuôi, sữa và thịt.