Trên địa bàn tỉnh Gia Lai hiện có 04 huyện gồm Krông Pa, Phú Thiện, Ia Pa và thị xã AyunPa với tổng gần 30 xã tham gia đầu tư trồng cây nguyên liệu thuốc lá, trong đó huyện Krông Pa có diện tích trồng lớn nhất tỉnh có thâm niên trồng cây thuốc lá lâu năm nhưng chủ yếu là trồng thuốc lá Nâu; đến năm 1990 tỉnh đã có chủ trương tổ chức trồng thử nghiệm cây thuốc lá vàng sấy trên địa bàn huyện Krông Pa và đã thành công, cây thuốc lá Vàng cho năng suất và hiệu quả kinh tế cao gấp hơn hai lần cây thuốc lá Nâu, cây thuốc lá Vàng trở thành cây hàng hoá có giá trị kinh tế cao mang lại nguồn thu nhập lớn cho nông dân, tạo công ăn việc làm cho hàng ngàn lao động tại phương.
Việc đầu tư trồng cây nguyên liệu thuốc lá trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua đã duy trì và phát triển tốt ở các địa phương trong tỉnh có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp cho việc sinh trưởng và phát triển cây thuốc lá. Hiện tại toàn tỉnh Gia Lai có tổng diện tích 3.185,2 ha, năng suất bình quân 1,9 tấn/ha, có 17 doanh nghiệp, chi nhánh tham gia đầu tư cho 1.502 hộ nông dân; riêng huyện Krông Pa có diện tích trồng lớn nhất tỉnh là 2.301,6 ha với 996 hộ nông dân tham gia trồng cây thuốc lá; huyện Ia Pa với diện tích trồng 462 ha với 236 hộ; huyện Phú Thiện với diện tích trồng 80 ha và 93 hộ; thị xã Ayun Pa trồng 341,6 ha với 177hộ. Sản lượng ước đạt vụ 2009 đạt xấp xỉ trên 6.000 tấn, với giá bán xô bình quân giao động từ 37.000 - 40.000đồng/kg; nếu tính tổng chi phí đầu tư cho một héc ta từ 75 - 80 triệu đồng/ha, với mức giá như hiện nay thì các hộ nông dân đầu tư trồng nguyên liệu thuốc lá lãi khoảng 30 triệu đồng /ha.
Từ những lợi nhuận thu được của việc đầu tư trồng cây nguyên liệu thuốc lá nên các Nhà đầu tư đã tham gia tích cực vào ngành nghề, lĩnh vực này cụ thể năm 1991 toàn tỉnh chỉ có một Công ty Nguyên liệu thuốc lá Nam (nay là Công ty cổ phần Hoà Việt) đầu tư trồng và thu mua nguyên liệu thuốc lá trên địa bàn, đến nay toàn tỉnh đã có gần 20 doanh nghiệp, chi nhánh có tư cách pháp nhân, đủ năng lực, uy tín và điều kiện tham gia đầu tư trồng, thu mua nguyên liệu thuốc lá. Đặc trưng của cây thuốc lá được thực hiện đầu tư bao tiêu sản phẩm thông qua hợp đồng ký kết ngay từ đầu vụ, tạo sự liên kết giữa người sản xuất với nhà đầu tư từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm.
Thực hiện Quyết định số 80/QĐ-TTg ngày 24/6/2002 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách đầu tư tiêu thụ nông sản thông qua hợp đồng, các doanh nghiệp kinh doanh nguyên liệu thuốc lá trên địa bàn tỉnh cùng với các hộ nông dân đã triển khai ký kết hợp đồng đầu tư, thu mua sản phẩm, tính riêng năm 2008 các nhà đầu tư đã bỏ vốn đầu tư cho các hộ nông dân trên 52 tỷ đồng vụ 2008-2009, doanh nghiệp đầu tư thấp nhấp là 16,5 triệu đồng/ha, cao nhất 34,5 triệu đồng/ha .
Cây thuốc lá là loại cây trồng được các cấp chính quyền quản lý từ khâu trồng, thu mua đến tiêu thụ sản phẩm, song trên địa bàn các huyện, thị xã vẫn xảy ra tình trạng tranh mua, tranh bán và tuỳ tiện trong việc ký kết, một số hộ nông dân nhận tiền đầu tư và ký hợp đồng trồng và bán sản phẩm nguyên liệu thuốc lá cho nhà đầu tư, nhưng khi giá tăng lại tuỳ tiện không bán sản phẩm và chỉ bán một phần sản phẩm đã ký kết với nhà đầu tư. Tình trạng các tư thương không tham gia đầu tư trồng nhưng lại tranh mua sản phẩm của các nhà đầu tư trồng nguyên liệu, rồi sang tay cho tư thương khác xảy ra tình trạng lộn xộn và thất thoát sản phẩm của các nhà đầu tư và dẫn đến tình trạng khiếu kiện. Trong quá trình hợp đồng đầu tư do không kiểm tra kỹ nên có trường hợp 02 đơn vị ký hợp đồng với cùng một hộ trên cùng 01 diện tích dẫn đến việc tranh chấp mua bán giữa các đơn vị cùng đầu tư.
Cuối năm 2007, Sở Công Thương tỉnh Gia Lai triển khai thực hiện Nghị định số 119/2007/NĐ-CP ngày 17 tháng 7 năm 2007 về sản xuất và kinh doanh thuốc lá và Thông Tư 14/2008/TT-BCT ngày 25 tháng 11 năm 2008 về sản xuất và kinh doanh thuốc lá; đến nay Sở Công Thương tỉnh Gia Lai đã cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh nguyên liệu thuốc lá cho 12 doanh nghiệp và chi nhánh có chức năng hoạt động thu mua nguyên liệu thuốc lá trên địa bàn tỉnh. Từ khi Sở Công Thương phối kết hợp với Uỷ ban nhân dân các huyện, thị xã tổ chức tuyên truyền chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước đến toàn thể nhân dân vùng nguyên liệu thuốc lá, thì tình hình sản xuất và kinh doanh nguyên liệu thuốc lá ở các huyện, thị xã đã từng bước đi vào ổn định và đi vào nề nếp, các trường hợp tranh chấp trong hợp đồng đầu tư trồng và thu mua nguyên liệu thuốc lá ngày càng giảm; các hộ kinh doanh cá thể không đáp ứng đủ điều kiện kinh doanh đã ngừng hoạt động, có một số hộ kinh doanh cá thể đã mạnh dạn đầu tư chiều sâu, mở rộng quy mô nhà xưởng chuyển đổi sang loại hình hoạt động theo Luật Doanh nghiệp.
(Gialai TIPC)