Từ 1/1/09 Nga đã ngừng cung cấp khí đốt cho Ucraina.Đáp lại, một ngày sau đó Kiép đã cắt bớt khối lượng nguyên liệu "xanh" của Mátxcơva cho các nước ở bán đảo Ban Căng trung chuyển qua lãnh thổ Ucraina.
Thông tin mới nhất cho thấy Kiép chưa tỏ thái độ sẽ có ý định nhượng bộ Gazprom. Lý do là Ucraina hiện chẳng có gì mà mất, loại trừ hình ảnh một đất nước "sòng phẳng”. Các kho chứa khí đốt trong nước đủ để Kiép kéo dài cuộc thương lượng thêm mấy tháng nữa. Còn Nga hoàn toàn chẳng có cách gì để gây sức ép lên đối tác của mình.
Vậy cuộc xung đột khí đốt năm 2008 bắt nguồn như thế nào? Cuối tháng 11/08, Tổng thống Nga D.Medvedev yêu cầu Ucraina thanh toán các khoản tiền nợ khí đốt trong các tháng 9, 10 và 11 với tổng giá trị lên tới 2,4 tỷ USD. Gazprom lúc đó cũng cho biết sẽ không thảo luận vấn đề cung cấp khí đốt cho Ucraina năm 2009, nếu Naftogaz (đối tác Ucraina của Gazprom) không trả hết nợ.
Naftogaz, công ty sống chỉ nhờ nguồn tài chính của Chính phủ Ucraina, đã trả nợ cho dù không nhanh và không đủ như Nga mong muốn. Naftogaz đã trả số tiền khí đốt còn nợ của các tháng 9 và 10, và chỉ còn nợ Nga hơn 2 tỷ USD khí đốt của các tháng 11 và 12.
Ngày 18/12, Gazprom tuyên bố Ucraina chưa chắc có thể trả hết nợ vào cuối năm 2008. Sau đó, Gazprom, vốn có thái độ hết sức kiềm chế, bỗng đe dọa ngừng cấp khí đốt cho Kiép. Trước đây, công ty khí đốt khổng lồ của Nga chỉ bóng gió xa xôi để không khích động một cuộc đấu khẩu nặng nề từ phía đối tác Ucraina. Và trên thực tế quan hệ song phương trở nên rất căng thẳng sau tuyên bố cứng rắn của Gazprom, cho dù Naftogaz đã trả gần xong nợ của năm 2008.
Ngày 30/12, Naftogaz chuyển 1,5 tỷ USD vào tài khoản của RosUkrEnergo, công ty con của Gazprom và là phía trung gian trong việc mua bán khí đốt giữa Nga và Ucraina. Số tiền này chỉ chênh không nhiều so với khoản mà Gazprom đòi hỏi là tiền phạt do trả nợ không đúng hạn. Naftogaz chưa đồng ý với cách thức mà Gazprom áp đặt nên chưa vội trả 600 triệu USD còn lại. Ucraina tuyên bố sẽ chờ quyết định của cơ quan trọng tài Xtốckhôm rồi mới chuyển nốt số tiền này.
Ngày 31/12, cuộc thương lượng giữa Nga và Ucraina không đạt kết quả. Gazprom khẳng định sẽ không cung cấp khí đốt cho Ucraina từ ngày 1/1/09. Kiép đe dọa “tịch thu” khí đốt mà Nga chuyển đến châu Âu qua lãnh thổ Ucraina. Gazprom gọi lời đe dọa này là hành động “tống tiền”.
Gazprom cho biết Ucraina bị ngừng cung cấp khí đốt là do nợ của Naftogaz. Tuy nhiên, thực tế còn có một nguyên do khác: Tại vòng đàm phán ngày 31/12 nổi lên vấn đề tăng giá khí đốt mà Nga bán cho Ucrina trong năm 2009, điều mà trước đây Gazprom và Naftogaz chưa bàn đến.
Giá khí đốt Nga bán cho Ucraina trong năm 2008 là 179,5 USD/1.000 m3. Giá bán khí đốt của năm 2009 do Gazprom đề xuất là 250 USD/1.000 m3. Ucraina cho rằng mức giá 201 USD/1.000 m3 là hợp lý vì giá cả trên thị trường khí đốt thế giới đang giảm mạnh.
Đầu tháng 10/08, Thủ tướng Ucraina Yulia Timoshenko đã thỏa thuận với người đồng cấp Nga Vladimir Putin về việc trong 3 năm tới, Kiép sẽ từng bước áp dụng giá bán trung bình của châu Âu đối với khí đốt mua của Mátxcơva. Vì sao Nga cho rằng giá 250 USD là hợp lý? Ngày 31/12, ông Putin khẳng định Gazprom trong quý I/09 sẽ mua khí đốt của các nước Trung Á với mức giá trung bình 340 USD/1.000 m3 để bán cho Ucraina, và cộng thêm phí vận chuyển thì giá bán khí đốt cho Ucraina phải là 380 USD. Ông Putin nói rằng mức giá 250 USD/1.000 m3 mà Mátxcơva bán cho Kiép “xuất phát từ lý do nhân đạo”, song không giải thích cụ thể “lý do”. Trong khi đó, Kiép cũng không lý giải vì sao họ đưa ra mức giá 201 USD/1.000 m3.
Một tình tiết quan trọng là Ucraina bất ngờ yêu cầu tăng phí trung chuyển khí đốt, từ 1,6 USD/1.000 m3 lên 2 USD/1.000 m3. Trong khi đó, ông Putin nhấn mạnh nếu Ucraina vi phạm hợp đồng đã ký đến năm 2010 thì phải chịu hậu quả nặng nề. Tuy nhiên, chưa rõ Nga sẽ trừng phạt Ucraina bằng cách nào.
Hàng năm, Ucraina mua gần 55 tỷ m3 khí đốt của Nga, tức hơn 70% nhu cầu của nước này. Đồng thời, Nga mỗi năm chuyển gần 110-120 tỷ m3 khí đốt sang châu Âu qua các đường ống của Ucraina, tương đương 80% tổng lượng khí đốt mà Nga xuất khẩu sang thị trường này. Hiện tại, các nước châu Âu nhập khẩu 25% nhu cầu khí đốt từ Nga.