Winston Churchill đã từng có một câu nói rất nổi tiếng khi miêu tả nước Nga như “một câu đố được gói ghém bí mật trong một vỏ bọc bí ẩn”.
Tuần này, Nga đưa ra quyết định cuối cùng sẽ ngừng cung cấp khí đốt sang Ukranie và tuyên bố vẫn tiếp tục cung cấp khí đốt sang các nước châu Âu. Giới phê bình đưa ra nhiều nghi ngờ và đặt câu hỏi: Liệu mâu thuẫn về khí đốt giữa Nga – Ukraine chỉ đơn thuần là tranh chấp kinh tế? Liệu Điện Kremlin có loại bỏ những hằn thù chính trị đối với cuộc cách mạng Cam của Ukraine? Hay thậm chí đây có phải là một “âm mưu” liên quan đến những con số chính trị quyền lực giữa Moscow và Kiev?
Công cụ chính trị?
Nếu bạn nói chuyện với phó chủ tịch của nhà phân phối khí đốt độc quyền Gazprom, Alexander Medvedev, chắc chắn ông ta sẽ trả lời rằng đây hoàn toàn chỉ đơn thuần là tranh chấp thương mại: “Các nước khác ở châu Âu trả hơn 400 USD/1.000 m3 khí đốt họ mua của Nga”, ông phát biểu.
Ông nói thêm: “Chúng tôi đã đưa ra những điều kiện cực kỳ ưu đãi về phân phối khí đốt năm 2009, nhưng họ (Ukraine) vẫn từ chối ký các hợp đồng mới. Do vậy, chúng tôi không có lý do gì để tiếp tục cung cấp khí đốt sang nước này”.
Tất cả những điều trên đều đúng. Cho đến nay, Ukraine chỉ trả giá gas với 179 USD/1.000 m3. Năm nay, Nga muốn nâng giá lên 250 USD- cái giá này vẫn còn rất thấp so với giá mà các nước châu Âu khác trả.
Tuy nhiên, khi nói chuyện với Masha Lipmann, nhà bình luận chính trị nổi tiếng của tổ chức Carnegie Endowment for International Peace tại Moscow, bạn sẽ nghe thấy một câu chuyện hoàn toàn khác.
Bà Lipmann nhận định: “Moscow không thể giả vờ đây chỉ đơn thuần là tranh chấp kinh tế. Có những nghi ngờ cho rằng Nga đang sử dụng các nguồn năng lượng như là một vũ khí chính trị”.
Nhưng tại sao? Kremlin muốn đạt được điều gì ở đây?
Một số người ủng hộ giả thuyết vũ khí chính trị cho rằng mục đích của Nga là nhằm hạ thấp chính phủ của Tổng thống Ukraine Victor Yushchenko.
Điện Kremlin chưa bao giờ tha thứ cho ông Yushchenko vì lãnh đạo cuộc "cách mạng Cam" năm 2004, đưa Ukraine rời xa Nga và hướng tới mối quan hệ gần gũi hơn với châu Âu và Mỹ.
Ông Yushchenko đã đệ đơn lên xin gia nhập NATO, và cho biết ông muốn Ukraine gia nhập Liên minh châu Âu. Thủ tướng Vladimir Putin có câu nói nổi tiếng với tổng thống Bush rằng “Ukraine thậm chí không phải là một đất nước”.
Còn có một số giả thuyết khác
Giả thuyết thứ nhất, Gazprom muốn xây dựng một đường ống dẫn khí xuống biển Baltic, thông qua Ukraine nhằm cung cấp khí đốt trực tiếp sang các thị trường giàu có của Tây Âu. Tuy nhiên, dự án này, với tên gọi là “Nordstream” cực kỳ tốn kém, gặp khó khăn về môi trường và không cần thiết.
Hệ thống dẫn khí hiện tại thông qua Ukraine là hoàn toàn đầy đủ, ngoại trừ nếu Ukraine vẫn giữ cung cấp khí đốt sang châu Âu.
Giả thuyết thứ 2 có vẻ kỳ dị hơn: Các con số chính trị quyền lực tại Ukraine liên kết với Kremlin tạo thành một cuộc khủng hoảng và hạ bệ Tổng thống Yushchenko. Điều này sẽ giúp các kẻ thù chính trị của ông Yushchenko có cơ hội lên lắm quyền lực.
Ai sẽ được lợi từ kịch bản này? Thủ tướng Ukraine với quyền lực ngày càng mạnh Yulia Timoshenko?
Những người ủng hộ giả thuyết này cho rằng họ có thể hi vọng bà Timoshenko đến Moscow vào tuần tới, ký một hợp đồng với Nga và trở về Kiev trong thắng lợi vì đã “cứu được Ukraine thoát khỏi một thảm họa”.