Tham vọng lớn của HAGL trong ngành xuất khẩu cà phê
Tại hội thảo “HAGL và chiến lược phát triển bền vững 20.000 ha cà phê đến năm 2028” tổ chức ngày 16/3, Ban lãnh đạo của Hoàng Anh Gia Lai đã công bố một kế hoạch đầy tham vọng cho mảng cà phê xuất khẩu của doanh nghiệp.
Theo đó, Dự án cà phê của HAGL được xây dựng với quy mô khoảng 20.000 ha, tập trung chủ yếu tại khu vực cao nguyên Paksong (Lào) và các vùng lân cận. Trong cơ cấu giống, doanh nghiệp dự kiến tập trung chủ lực vào Arabica với khoảng 15.000 ha, phần còn lại gồm Robusta và Liberica.
Theo lộ trình triển khai, HAGL đã trồng khoảng 3.000 ha cà phê trong năm 2025. Trong năm 2026, doanh nghiệp dự kiến mở rộng thêm 7.000 ha. Hai năm tiếp theo, mỗi năm công ty sẽ trồng mới khoảng 5.000 ha, hoàn thiện mục tiêu 20.000 ha vào năm 2028.
Dự phóng về cơ cấu sản phẩm cà phê xuất khẩu của HAGL vào 2028. (Nguồn: HAGL)
Tại hội thảo, HAGL cũng đặt kỳ vọng lớn vào tiềm năng tăng trưởng của ngành cà phê trong giai đoạn tới.
Hiện xu hướng tiêu dùng cà phê tại thị trường Trung Quốc được đánh giá là yếu tố có thể thúc đẩy nhu cầu trong dài hạn. Theo ông Nguyễn Xuân Thắng, Tổng Giám đốc HAGL, mặc dù dân số Trung Quốc lớn gấp nhiều lần Việt Nam nhưng mức tiêu thụ cà phê hiện tại mới chỉ tương đương, cho thấy dư địa tăng trưởng còn rất lớn trong tương lai.
Từ nền tảng vùng nguyên liệu 20.000 ha (đến 2028), HAGL đặt mục tiêu xây dựng chuỗi giá trị cà phê khép kín, không chỉ dừng lại ở xuất khẩu nhân xanh mà còn phát triển các sản phẩm chế biến sâu. Theo tính toán của doanh nghiệp, khi vùng trồng hoàn thiện, sản lượng quả tươi có thể đạt khoảng 565.000 tấn mỗi năm, tương đương hơn 106.000 tấn cà phê nhân xanh.
Trong giai đoạn đầu, cà phê nhân xanh dự kiến vẫn chiếm tỷ trọng doanh thu lớn nhất, khoảng 64%. Bên cạnh đó, mảng cà phê rang xay có thể đóng góp khoảng 17% doanh thu, trong khi các sản phẩm tinh chế như cà phê hòa tan và trà cascara dự kiến chiếm gần 19%. Tổng doanh thu tiềm năng từ dự án cà phê được ước tính hơn 713 triệu USD mỗi năm.
Nếu mọi chuyện diễn ra thuận lợi đúng theo kế hoạch đã đề ra của HAGL, nhiều khả năng bản đồ của ngành cà phê Việt Nam phải được vẽ lại; còn các doanh nghiệp xuất khẩu đầu ngành như Intimex, Thắng Lợi, Phúc Sinh, Trung Nguyên…cũng phải dè chừng tân binh này.
Toàn cảnh thị trường cà phê Việt Nam
Theo thống kê của Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (Vicofa), kết thúc niên vụ 2024/2025 (từ tháng 10/2024 đến tháng 9/2025), xuất khẩu cà phê của Việt Nam đạt trên 1,5 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu trên 8,4 tỷ USD, tăng 1,8% về khối lượng và tăng 55,5% về kim ngạch so với niên vụ 2023/2024. Đây là mức kim ngạch cao nhất trong các niên vụ từ trước đến nay.
Giá xuất khẩu cà phê trung bình của Việt Nam trong niên vụ 2024/2025 đạt 5.610 USD/tấn, tăng 52,7% so với niên vụ trước.
Bên cạnh đó, kim ngạch xuất khẩu cà phê chế biến đạt gần 1,4 tỷ USD, chủ yếu là cà phê rang xay và cà phê hòa tan; trong đó, xuất khẩu cà phê hòa tan đạt 2,5 triệu bao và dự kiến đạt 2,7 triệu bao trong niên vụ 2025-2026.
Đến nay, tổng công suất các nhà máy chế biến cà phê hòa tan trên khắp Việt Nam vào khoảng 110.000 tấn thành phẩm/năm, tương đương khoảng 250.000 tấn cà phê nhân. Dự kiến công suất sản xuất cà phê sấy phun và sấy thăng hoa tại Việt Nam sẽ tăng trong giai đoạn 2025-2026.
Trong niên vụ 2024/2025, diện tích cà phê cả nước đạt 731.900 ha, trong đó 678.500 ha đã cho thu hoạch; diện tích tái canh đạt khoảng 20.000 ha, tương đương 96,4% kế hoạch. Nhờ những nỗ lực tái canh và ghép cải tạo vườn, năng suất cà phê Việt Nam đạt trung bình trên 3 tấn/ha, thuộc nhóm cao nhất thế giới.
Là cường quốc về cà phê nên thị trường cà phê Việt Nam nói chung rất phong phú và đa dạng.
Việt Nam là một trong những nước ở khu vực Đông Nam Á có thị trường chuỗi cà phê cạnh tranh nhất thế giới. Starbucks đã vào Việt Nam hơn 10 năm nhưng mới chỉ mở được 150 cửa hàng và đang bị kẻ dẫn đầu là Highlands Coffee bỏ xa, khi chuỗi này đã có gần 1.000 cửa hàng trên toàn quốc. Ở các nước như Thái Lan, Malaysia… Starbucks đã mở được từ 500 đến 600 cửa hàng.
Còn Theo dữ liệu từ Momentum Works, tính đến năm 2025, quy mô thị trường chuỗi cà phê và trà hiện đại tại khu vực Đông Nam Á đã đạt mức 9,9 tỷ USD. Trong đó, thị trường Việt Nam ghi nhận quy mô đạt 1,34 tỷ USD, đứng thứ ba khu vực Đông Nam Á.
Trong lĩnh vực xuất khẩu, các con số thống kê thường chia ra hai mảng là cà phê nhân và cà phê chế biến – bao gồm hòa tan và rang xay.
Dữ liệu tổng kết niên vụ 2024-2025 của Vicofa cho thấy, 20 doanh nghiệp dẫn đầu đã chiếm tới 85% tổng khối lượng và tổng giá trị xuất khẩu cà phê nhân của cả nước.
Intimex Group là doanh nghiệp đầu ngành về xuất khẩu cà phê ở Việt Nam. (Ảnh: Intimex)
Ngôi vị hàng đầu mảng này, xét về kim ngạch, thuộc về Intimex Group khi chiếm 11,3% thị phần, đứng nhì là công ty Vĩnh Hiệp với 10,8%. Đây đều là những doanh nghiệp nội có tiềm lực mạnh, hệ thống thu mua rộng và bạn hàng lâu năm.
Các vị trí tiếp theo cũng là những tên tuổi quen thuộc, bao gồm cả doanh nghiệp FDI lẫn tư nhân trong nước, như Louis Dreyfus Việt Nam (8,3%), Simexco Daklak (7,7%) và Tuấn Lộc Commodities (6,7%).
Ngược lại, mảng xuất khẩu chế biến là cuộc chơi riêng của các doanh nghiệp nước ngoài.
Báo cáo niên vụ chỉ rõ, 10 doanh nghiệp hàng đầu đã chiếm tới 85,3% thị phần kim ngạch xuất khẩu mảng này. Và ngôi vương trong lĩnh vực này chính là Nestlé Việt Nam, một mình chiếm 22,5% thị phần; các vị trí tiếp theo cũng của các doanh nghiệp nước ngoài như như Outspan Việt Nam (14,6%) và Iguacu Việt Nam (9,4%)…
Những cái tên còn lại trong Top 8 là Sucafina Việt Nam, URC Việt Nam, ILD Coffee Việt Nam, Tata Coffee Việt Nam, Instanta Việt Nam…
Tính đến 1/9/2024, Tập đoàn Nestlé đã đầu tư gần 830 triệu USD thông qua Công ty TNHH Nestlé Việt Nam với 4 nhà máy và 2 trung tâm phân phối.
Riêng tại tỉnh Đồng Nai, công ty đang vận hành 3 nhà máy, trong đó Nestlé Trị An là một trong những nhà máy sản xuất lớn nhất của Nestlé tại Việt Nam. Đây cũng là một trong những nhà máy chế biến cà phê có quy mô và công nghệ hiện đại nhất trong khu vực của Tập đoàn.
Hiện nay, nhà máy đang sản xuất các sản phẩm cà phê với các thương hiệu quen thuộc bao gồm Nescafé, Nescafé Dolce Gusto, Nespresso, Starbucks và Blue Bottle.
Ngoài ra, các sản phẩm cà phê sản xuất tại nhà máy Nestlé Trị An đã được xuất khẩu đi hơn 29 quốc gia trên thế giới. Hơn nữa, Nestlé còn là đơn vị thu mua cà phê lớn nhất với tổng chi phí thu mua từ Việt Nam hàng năm lên tới 700 triệu USD.
Còn theo Báo Đồng Nai, ngày 27/4/2025, Đồng Nai đã cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho Nestlé Việt Nam tăng vốn tại tỉnh thêm 75 triệu USD (khoảng 1.933 tỷ đồng).
Hiện Nestlé Việt Nam đang hỗ trợ 21.000 nông hộ canh tác cà phê bền vững theo tiêu chuẩn 4C, 86.000 ha diện tích cà phê già cỗi được tái canh thông qua hoạt động hỗ trợ phân phối cây giống kháng bệnh và năng suất cao.
Hai đối thủ đáng gờm nhất của HAGL
Bên cạnh đó, nhìn vào cơ cấu sản phẩm xuất khẩu của HAGL, thì rõ ràng đối thủ cạnh tranh trực tiếp chính là Tập đoàn Intimex và Vĩnh Hiệp.
Theo chia sẻ từ Tập đoàn Intimex, hiện công ty đang có trên 1.100 lao động, vốn điều lệ là 645 tỷ đồng, kim ngạch xuất nhập khẩu cán mốc 2 tỷ USD và doanh thu đạt trên 108.000 tỷ đồng vào năm 2025.
Bên cạnh đó, Tập đoàn đang sở hữu 13 nhà máy chế biến cà phê xuất khẩu chất lượng cao nằm ở các vùng trọng điểm sản xuất cà phê của Tây Nguyên và các khu vực có vị trí thuận lợi cho xuất khẩu nông sản của Việt Nam, với tổng công suất đạt 750.000 tấn/năm.
Với cà phê nhân, doanh nghiệp đã vươn lên vị trí nhà xuất khẩu top đầu Việt Nam và thế giới, với lượng xuất khẩu trung bình đạt 400.000 - 500.000 tấn/năm.
Ngoài ra, công ty cũng có một nhà máy sản xuất cà phê hoà tan sử dụng dây chuyền công nghệ tiên tiến nhất thế giới của Tập đoàn GEA Niro (Đan Mạch), với công suất 8.000 tấn cà phê hòa tan/năm.
Số liệu đến cuối 2024, Intimex thực hiện các dự án cảnh quan chống khí thải Carbon, 4C, Rainforest và phát triển cà phê bền vững, bao phủ 40.700 nông hộ và 72.500 ha canh tác tại Tây Nguyên.
So sánh giả định khi HAGL hoàn thành đúng kế hoạch đến năm 2028. (Ảnh: Quỳnh Như tổng hợp)
Phần mình, theo tiết lộ của Vĩnh Hiệp, trong niên vụ 2024 – 2025, công ty đóng góp hơn 769 triệu USD, tương đương 9,3% tổng kim ngạch toàn ngành - gần 139.500 tấn. Hai sản phẩm chủ lực của Vĩnh Hiệp là cà phê đặc sản và cà phê nhân, không tham gia lĩnh vực hòa tan. Công ty cũng có hai nhà máy chế biến thô.
Khởi đầu từ những năm 1990, Vĩnh Hiệp đã xây dựng mạng lưới liên kết với hơn 20.900 hộ nông dân trên gần 20.000 ha canh tác cùng 300 đại lý thu mua, vận hành theo các tiêu chuẩn 4C, Rainforest Alliance (RA) và Organic tập trung chủ yêu sở Tây Nguyên.
Còn điều khác biệt của HAGL so với Intimex hay Vĩnh Hiệp và nhiều doanh nghiệp xuất khẩu khác ở Việt Nam, là tân binh này tập trung vào Arabica thay vì Robusta như số đông.
Trong một nghiên cứu của Trung tâm phát triển Nông thôn bền vững (SRD), Trung tâm Môi trường và Tài nguyên Sinh học (CEBR) vào 6/2024 thể hiện: Arabica thường được trồng tại các vùng núi cao từ 800m trở lên như Lâm Đồng, Đắk Lắk, Quảng Trị, Nghệ An, Sơn La, và Điện Biên.
Những vùng này có đất đỏ bazan, nhiệt độ bình quân 15-24°C, sương mù và độ ẩm cao, với sản lượng trung bình 1,4 tấn nhân/ha.
Diện tích cà phê Arabica chiếm 6,94% diện tích cả nước, trong đó ở Lâm Đồng khoảng 19.000 ha, Sơn La gần 19.000 ha, Điện Biên khoảng 3.000 ha, Quảng Trị khoảng 5.000 ha, Đắk Lắc có 4.000 ha và các tỉnh khác có khoảng 4.000 ha.
Còn theo thông tin từ Truyền hình Sơn La, năm 2025 tỉnh có 26.000 ha cà phê, sản lượng hơn 37.700 tấn, dẫn đầu cả nước về diện tích cà phê Arabica. Mỗi năm, cà phê Sơn La xuất khẩu khoảng 34.000 tấn, mang về 100 triệu USD, chiếm gần một nửa kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh, với thị trường chính là EU và Bắc Mỹ.
Trong vài năm gần đây, sau khi thành danh ở lĩnh vực xuất khẩu tiêu với vị số 1 Việt Nam, Phúc Sinh đã lấn sân qua mảng xuất khẩu cà phê và cũng đã chọn Arabica để chiến đấu với các đối thủ. Tiếp theo, doanh nghiệp có trụ sở ở TP HCM này đã không ngại xa xôi để đến Sơn La phát triển sự nghiệp.
Sau 8 năm đầu tư và phát triển, Phúc Sinh đang có một nhà máy chế biến nhân Arabica và trà cascara (làm từ vỏ cà phê) cùng vùng trồng rộng khoảng 3.000 ha tại Sơn La.
Nếu kế hoạch của HAGL thành hiện thực thì sẽ trở thành công ty Việt Nam có vùng trồng Arabica lớn nhất và có lẽ cũng là lớn nhất của Lào.