Lúa IR 50404 năng suất cao, nguồn cung dồi dào

Những ngày này các tỉnh ĐBSCL thu hoạch rộ lúa đông xuân. Mặc dù vụ này trúng mùa lớn nhưng nông dân không vui vì giá lúa ở mức thấp. Riêng lúa IR 50404 (chất lượng trung bình) gần như không bán được.

Hiện giá lúa IR 50404 chỉ còn 4.000-4.200 đồng/kg (lúa tươi), trong khi các giống lúa hạt dài và lúa thơm từ 5.000-7.200 đồng/kg. So với cách đây chừng một tháng thì giá lúa đã giảm tới 1.000 đồng/kg.

Lúa chất đầy lộ

Trên những cánh đồng bạt ngàn vùng biên giới Tân Hưng, Vĩnh Hưng (Long An), Cái Bè, Cai Lậy (Tiền Giang), những ngày đầu tháng 3-2012 lúa thu hoạch xong chất đầy đường nhưng vắng người mua.

Hiện thương lái chỉ tìm mua lúa hạt dài và lúa thơm, còn lúa IR 50404 thì đều hẹn khi khác. Còn một thương lái ở huyện Cai Lậy (Tiền Giang) cho rằng những hộ nào trồng lúa IR 50404 chỉ có 20-30% cơ hội bán được lúa, còn lại phải phơi khô chở về nhà chờ.

Theo Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT), mặc dù đã nhiều lần khuyến cáo chỉ trồng tối đa 20% diện tích giống IR 50404, nhưng diện tích giống lúa này năm nay vẫn tăng đột biến. Vụ đông xuân này toàn vùng ĐBSCL có 1,6 triệu ha lúa thì nhiều nơi có trên 50% diện tích sản xuất lúa IR 50404, có tỉnh sản xuất tới 70% diện tích.

Ông giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Đồng Tháp - cho biết ngành nông nghiệp đã liên tục khuyến cáo nông dân hạn chế trồng giống IR 50404 dưới 20% diện tích, đồng thời hỗ trợ, tạo điều kiện cho bà con chuyển đổi giống, chuyển sang trồng lúa chất lượng cao, lúa thơm. Tuy nhiên vụ đông xuân năm nay diện tích trồng lúa này cao kỷ lục với tỉ lệ tới 50-60%. Còn theo phó giám đốc Sở NN&PTNT An Giang, vụ này diện tích sử dụng giống lúa IR 50404 toàn tỉnh chiếm 27%, một số huyện vùng xa có tỉ trọng lên tới hơn 50%.

Theo các chuyên gia, do những vụ mùa trước loại lúa này bán giá cao nhờ thị trường xuất khẩu gạo cấp thấp thuận lợi, bên cạnh đó giống lúa IR 50404 luôn đạt năng suất cao nên nhiều nông dân vẫn chuộng loại giống này. Chẳng hạn vụ hè thu và vụ ba vừa rồi giá lúa IR 50404 ở mức trên 7.000 đồng/kg trong thời gian dài.

Theo TS Lê Văn Bảnh, viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, lúa gạo IR 50404 rơi vào hoàn cảnh khá bi đát như hiện nay xuất phát từ các tuyên bố của các doanh nghiệp cũng như Hiệp hội Lương thực VN (VFA) hồi năm ngoái. Khi đó, một số doanh nghiệp cho biết lúa IR50404 bây giờ chất lượng đã cải thiện hơn nhiều so với trước đây nên có thể chế biến làm gạo cấp trung bình, cấp cao. VFA nói rằng lúa này chỉ khó tiêu thụ trong vụ hè thu, còn vụ đông xuân vẫn tiêu thụ tốt. Vụ trước lúa IR50404 bán có giá, nhiều lúc gần bằng lúa chất lượng cao nên vụ này bà con đổ xô vào trồng.

Do mất cân đối cơ cấu giống lúa nên hiện có một nghịch lý là trong khi lúa gạo cấp thấp ế chất đầy đồng không thể tiêu thụ thì gạo thơm và cao cấp đang có đầu ra nhưng doanh nghiệp không đủ hàng để mua.

Thiếu gạo thơm...

Ông Phạm Văn Bảy - phó chủ tịch VFA - cho biết hiện gạo thơm vẫn có sức tiêu thụ hấp dẫn, giá bán cao, nhưng nguồn cung trong nước không đủ đáp ứng. Một số doanh nghiệp cũng cho rằng họ có nhiều hợp đồng xuất khẩu gạo cấp cao qua Hong Kong, Đài Loan, Trung Đông... nhưng hiện rất khó mua được loại gạo thơm và gạo nguyên liệu để chế biến thành gạo chất lượng cao 5% tấm.

Với những thay đổi về cơ cấu thị trường gạo thế giới, VN không thể dùng gạo cấp thấp để cạnh tranh với Ấn Độ, Pakistan... được nữa. Theo các chuyên gia, VN cần định hướng lại ngành sản xuất lúa và xuất khẩu lúa gạo, bắt nguồn từ việc tập trung phát triển nguồn giống chất lượng cao và tái cơ cấu sản xuất để nâng cao thương hiệu và giá trị hạt gạo VN.

Tương tự, TS Lê Văn Bảnh cũng cho biết Viện lúa ĐBSCL đã nghiên cứu một số giống lúa thay thế được IR50404 nhưng vẫn cần có thời gian để phổ biến. Quan trọng là phải thay đổi cách quản lý cơ cấu giống của khu vực ĐBSCL. “Phải thực hiện nghiêm việc sử dụng giống có nguồn gốc, có xác nhận thì mới kiểm soát được diện tích các loại lúa”, TS Bảnh nói. Đồng quan điểm này, phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang, nói rằng lâu nay ngành nông nghiệp chỉ mới dừng ở mức độ khuyến cáo chứ không cấm nên nông dân vẫn trồng giống IR 50404. Bên cạnh việc thay thế giống lúa chất lượng thấp bằng lúa chất lượng cao, việc tái cấu trúc nền sản xuất lúa gạo mới chính là điểm cốt lõi giải quyết vấn đề chất lượng lúa gạo.